استراتژی این پژوهش کمی است؛زیرا جهت آزمون فرضیات از اطلاعات مربوط به شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران استفاده گردیده است و از طرف دیگر بر حسب نحوه گردآوری داده ها،روش تحقیق به روش توصیفی می باشد.بر اساس چگونگی به دست آوردن داده ها،تحقیقات علمی را می توان به دو دسته تحقیقات توصیفی(غیر آزمایشی) و آزمایشی تقسیم کرد.تحقیق توصیفی شامل مجموعه روش هایی است که هدف آنها توصیف کردن شرایط یا پدیده های مورد بررسی است.اجرای تحقیق توصیفی می تواند صرفا برای شناخت بیشتر شرایط موجود یا یاری دادن به فرایند تصمیم گیری باشد (سرمد و همکاران،۱۳۸۵).
۳-۴- روش جمع آوری اطلاعات
مرحله گردآوری اطلاعات،آغاز فرآیندی است که طی آن محقق،یافته های میدانی و کتابخانه ای را گردآوری می کند و به روش استقرایی به طبقه بندی و سپس تجزیه و تحلیل آنها می پردازد و فرضیه های تدوین شده خود را مورد ارزیابی قرار می دهد و در نهایت حکم صادر می کند و پاسخ مساله خود را به اتکای آنها می یابد؛به عبارتی،محقق به اتکای اطلاعات گردآوری شده،واقعیت و حقیقت را آن طور که هست،کشف می نماید.بنابراین اعتبار اطلاعات اهمیت بسیار زیادی دارد.زیرا اطلاعات غیرمعتبر مانع از کشف حقیقت و واقعیت می گردد و مساله مورد نظر محقق به درستی معلوم نمی گردد(حافظ نیا،۱۳۸۴).
در این تحقیق،جهت آزمون فرضیه ها،اطلاعات به صورت زیر گردآوری گردید:
-
- روش کتابخانه ای:از این روش جهت جمع آوری اطلاعات در زمینه ادبیات و پیشینه تحقیق استفاده گردید،به این ترتیب که با مطالعه کتاب ها،مقالات و تحقیقات دیگر پژوهشگران،اطلاعات مورد نیاز گردآوری شد.
-
- روش اسنادی:جهت محاسبه متغیرهای تحقیق،از اطلاعات مالی شرکت های پذیرفته شده در سازمان بورس اوراق بهادار،با بهره گرفتن از نرم افزارهای رهاورد نوین و بانک اطلاعاتی بورس اوراق بهادار تهران استفاده شده است.
همچنین در این تحقیق از نرم افزارهای اکسل[۶۶] و ایویوز[۶۷] استفاده شده است. به این ترتیب که داده های جمع آوری شده،در نرم افزار اکسل وارد و پس از محاسبه متغیر های مورد نیاز به نحو قابل استفاده برای نرم افزار ایویوز مرتب گردید. آزمون فرضیه ها و پردازش آنها با بهره گرفتن از نرم افزار ایویوز انجام شد.
۳-۵- شیوه گردآوری اطلاعات
از آنجا که داده های سری زمانی تحقیق برای سال های ۱۳۸۸ الی ۱۳۹۲ است، روش گردآوری داده ها بر اساس آمار ثبتی در بورس اوراق بهادار تهران می باشد. و برای تدوین مبانی نظری و چهارچوب تحقیق از داده های کتابخانه ای استفاده شده است.
۳-۶- روایی و اعتبار داده ها
چون محقق برای جمع آوری داده ها از صورت های مالی، ترازنامه و اطلاعات شرکت ها استفاده نموده است و این صورت های مالی و اطلاعات استخراج شده مورد تصویب و تایید سازمان بورس اوراق بهادار تهران می باشد، لذا داده ها از روایی و اعتبار برخوردارند.
۳-۷- جامعه و نمونه آماری
تحقیق علمی با هدف شناخت یک پدیده در یک جامعه آماری انجام می شود.جامعه آماری عبارت است از مجموعه ای از افراد،اشیا و یا چیزهایی که دارای حداقل یک صفت مشترک باشند و محقق می خواهد به تحقیق درباره آنها بپردازد.معمولا در هر پژوهشی،جامعه آماری مورد بررسی جامعه ای است که پژوهشگر مایل است درباره صفت یا صفات متغیر واحدهای آن به مطالعه بپردازد(مقیمی،۱۳۸۰).
جامعه آماری این پژوهش شرکت های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران می باشد.در این پژوهش از نمونه گیری آماری استفاده نشد و کلیه شرکت های موجود در جامعه آماری که شرایط زیر را داشته باشند مورد بررسی قرار گرفت:
-
- به دلیل متفاوت بودن ماهیت فعالیت شرکت های سرمایه گذاری،بیمه،لیزینگ و بانک ها،فعالیت شرکت های انتخابی،تولیدی(غیرمالی)باشد.
-
- جهت قابلیت مقایسه و برای جلوگیری از ناهمگونی،سال مالی آنها منتهی به ۲۹ اسفند ماه بوده و نباید در فاصله سالهای ۱۳۸۸-۱۳۹۲ تغییر سال مالی داده باشند.
-
- برای انتخاب نمونه ای همگن،شرکت ها باید قبل از سال ۱۳۸۸ در بورس تهران پذیرفته شده باشند و از ابتدای سال ۱۳۸۸،سهام آنها در بورس مورد معامله قرار گیرند و تا پایان سال مالی ۱۳۹۲ توقف فعالیت نداشته باشند.
-
- صورت های مالی و یادداشت های توضیحی همراه آنها قابل دسترسی باشد.
با توجه به محدودیت های ذکر شده نمونه آماری شامل ۷۴ شرکت غیر سرمایه گذاری می باشد، که فهرست آنها در قسمت پیوست ها آورده شده است.
۳-۸- نحوه محاسبه متغیر ها
۳-۸-۱- متغیر مستقل
متغیر مستقل به گونه ای مثبت یا منفی بر متغیر وابسته تاثیر می گذارد. یعنی، وقتی متغیر مستقل وجود داشته باشد متغیر وابسته نیز وجود دارد و هر مقدار افزایش در متغیر مستقل روی دهد، در متغیر وابسته نیز افزایش یا کاهش روی خواهد داد. به بیان دیگر، دلیل تغییر در متغیر وابسته را باید در متغیر مستقل جست و جو کرد(صائبی و شیرازی، ۱۳۹۲). در این پژوهش متغیر مستقل ارزش منابع انسانی می باشد که سه بعد آموزش، رفاه و حقوق را در بر می گیرد.
آموزش یک وظیفه اساسی در سازمان و یک فرایند مداوم و همیشگی است. نباید آموزش را امری موقت و اتمامپذیر تصور کرد. کارکنان در هر سطحی از سطوح سازمان که باشند، حتی در سطح یک نیروی انسانی جزء، نیازمند آموزش و کسب دانش و مهارتهای جدید هستند تا بتوانند به سمت اهداف سازمان حرکت کنند(شریعتمداری،۱۳۸۷). آموزش، همواره به عنوان وسیلهای مطمئن در جهت بهبود کیفیت عملکرد و حل مشکلات مدیریت مد نظر قرار میگیرد و فقدان آن نیز یکی از مسائل اساسی و حاد هر سازمان را تشکیل میدهد؛ به همین دلیل به منظور تجهیز نیروی انسانی سازمان و بهرهگیری موثر از این نیرو، آموزش از مهمترین و تاثیرگذارترین تدابیر به شمار میرود. پزوهش های ورنر و همکارانش (۲۰۰۵) نشان داد که اجرای برنامه های آموزشی به افزایش سود و کاهش هزینه های کارکنان بخش غیر اداری کمک می کند.یافته های لاندن (۱۹۹۸) نشان داد که آموزش های ضمن خدمت کارکنان یکی از مسایل مربوط به فعالیت های سازمانی است که به منظور بهبود عملکرد افراد و گروه ها در داخل یک سازمان طراحی می گردد.
از سوی دیگر سازمانهای بسیاری مفهوم رفاه کارکنان را به عنوان استراتژی بهبود بهره وری کارکنان به کار می برند چرا که مشکلات مربوط به آن منجر به کیفیت ضعیف زندگی برای کارکنان می شود و در نتیجه عملکرد و بازدهی سازمان کاهش می یابد( مانزینی و گاندر، ۲۰۱۱). پریتی (۲۰۱۱) بیان می کند که فعالیت های رفاهی با افزایش اثربخشی و بهره وری موجب پیشرفت اقتصادی می شود و در اینصورت کارکنان خدمات واقعی خود را به شکل همکاری ارائه می دهند. بعلاوه، مویتی (۲۰۰۷) اشاره می کند که خدمات رفاهی رابطه مستقیمی با شغل کارکنان ندارد اما وجود و یا عدم وجود این خدمات از طریق عملکرد کارکنان، قابل توجه است. پژوهش های بسیاری به صورت محلی در زمینه ی برنامه های رفاه کارکنان و عملکرد آنها انجام شده است. کاریوکی (۲۰۰۶) پژوهشی پیمایشی بر روی درک از برنامه های رفاه کارکنان در شرکت های بزرگ تولیدی در نایروبی انجام داد و دریافت که بیشتر شرکت ها برنامه های رفاه کارکنان را برای کارکنان خود ارائه می دهند. وایناینا (۲۰۱۱) رابطه میان برنامه های مناسب و رضایت شغلی کارکنان را در گروه سرمایه محدود بررسی نمود. او دریافت که این برنامه ها سطح رضایت کارکنان را ارتقا می دهند. ماسیند (۲۰۰۰) تحلیل تطبیقی بر روی تاثیرات تسهیلات رفاه اجتماعی بر انگیزش کارکنان در کارخانه کاغذ سازی و شرکت تولید شکر انجام داد. او دریافت که این تسهیلات ابزار انگیزشی قوی هستند که به حفظ بلند مدت کارکنان در شغل و ارتقای بهره وری کمک می کند(کیتانی[۶۸]،۲۰۱۴). پژوهش در زمینه ی تاثیر برنامه های رفاه کارکنان بر رضایت شغلی در صنعت گل در کنیا نشان داد که برنامه های رفاه کارکنان بر رضایت شغلی کارکنان در سازمان ها در صنعت گل کنیا تاثیر گذار است. در میان پژوهش های فوق، پژوهش های کمی رابطه میان برنامه های رفاه کارکنان و عملکرد کارکنان را بررسی کرده است.
همچنین بسیاری از سازمان ها بوسیله ی تطبیق کامل با استراتژی کسب و کار خود از طریق برنامه های پاداش متوازن و به رسمیت شناختن برای کارکنان پیشرفت بسیاری بدست آورده اند. دپروز (۱۹۹۴) بیان می کند که انگیزش کارکنان و بهره وری آنها را می توان از طریق به رسمیت شناختن اثربخش آنها افزایش داد که این امر در نهایت عملکرد سازمان را بهبود می دهد. موفقیت کامل یک سازمان مبتنی بر این است که چگونه یک سازمان کارکنان خود را با انگیزه نگه می دارد و به چه روشی عملکرد کارکنان خود را برای جبران خدمات و پاداش ارزیابی می کند تا از این طریق بازدهی سازمان خود را افزایش دهد.
همانطور که ذکر گردید سه بعد آموزش، رفاه و حقوق ابعاد متغیر مستقل یعنی ارزش منابع انسانی را در این پژوهش تشکیل می دهند که اطلاعات مربوط به آنها از صورتهای مالی مربوط به شرکتهای نمونه پژوهش، از طریق نرم افزار ره آورد نوین و یادداشت های همراه صورتهای مالی موجود در سایت کدال جمع آوری گردید.
ارزش منابع انسانی آموزش رفاه حقوق
در این پژوهش برای سنجش فرضیه های فرعی، متغیر های مستقل سرانه ارزش و نرخ رشد ارزش منابع انسانی که برگرفته از ارزش منابع انسانی هستند به روش زیر محاسبه گردیدند:
سرانه ارزش منابع انسانی=
نرخ رشد ارزش منابع انسانی=
۳-۷-۲- متغیر وابسته
پژوهشگر بیش از هر چیز به متغیر وابسته علاقه مند است. هدف وی توصیف یا پیش بینی تغییر پذیری متغیر وابسته است. به بیان دیگر، همان متغیر اصلی است که به منزله یک مطلب قابل پژوهش جلوه می کند.با تحلیل متغیر وابسته، می توان برای حل مساله به پاسخ هایی دست یافت. پژوهشگر علاقه مند است این متغیر و نیز سایر متغیر هایی که بر آن تاثیر می گذارند کمی کند و بسنجد(صائبی و شیرازی ۱۳۹۲).
متغیر وابسته در این تحقیق بازده سهام می باشد که از طریق زیر محاسبه می شود(اسماعیلی،۱۳۸۵):
بازده کل =
۳-۷-۳- متغیر میانجی
متغیر میانجی از زمانی که متغیر های مستقل به جریان می افتند تا بر متغیر وابسته نفوذ کنند و تا زمان این تاثیر گذاری ظاهر می شود. بدین ترتیب، نوعی ویژگی یا بعد زمانی برای متغیر میانجی وجود دارد. این متغیر به عنوان تابعی از متغیر های مستقلی که در هر موقعیتی عمل می کنند ظاهر می شود و به استنباط و توصیف نفوذ متغیر های مستقل بر متغیر وابسته کمک می کند(صائبی و شیرازی،۱۳۹۲).
متغیر میانجی در این تحقیق بهره وری نیروی انسانی می باشد. دفتر آمار و برنامه ریزی بهره وری مرکز برنامه ریزی و فناوری اطلاعات بهره وری را نسبت ستاده به نهاده تعریف کرده است:
بهره وری کل عوامل تولید =
در پژوهش حاضر بنابر برخی از پژوهش های انجام شده سود بعنوان ستاده و تعداد شاغلین بعنوان نهاده در نظر گرفته شده است
-
- بوگوتنف و نیلسن[۶۹](۲۰۰۲)در پژوهش خود تحت عنوان ارزیابی مقایسه ای از طریق اینترنت، سرمایه و نیروی کار را بعنوان ورودی و سود را بعنوان خروجی در نظر گرفته است.
-
- همچنین شفیعی و همکاران (۲۰۱۳) در پژوهش خود با عنوان ارزیابی عملکرد بانک با بهره گرفتن از DEA پویا: رویکرد اندازه گیری مبتنی بر اسلک ها،سود خالص را بعنوان خروجی و زیان وام را بعنوان ورودی در نظر گرفته اند.
بهره وری نیروی کار =
۳-۹- فرضیات پژوهش
