شکل ۲- ۱- سلسله‌مراتب همراستایی در ساختار سازمانی (کتوریا و همکاران، ۲۰۰۷)
کتوریا و همکاران (۲۰۰۷، ص. ۵۰۵) همراستایی عمودی را “پیکره‏بندی و هم‏‏آراست نمودن^[۴۸] استراتژی‏ها، اهداف، برنامه‏های اقدام^[۴۹] و تصمیمات در میان سطوح مختلف سازمان” و همراستایی افقی را “هماهنگی تلاش‏ها در طول سازمان‏” عنوان می‏کنند و معتقدند “همراستایی افقی در درجه اول متناسب با سطوح پایینی سلسله‌مراتب استراتژی می‏باشد“.

۲-۲-۲-۴- ساختارهای همراستایی

مفاهیم و متغیرهایی که جهت مطالعات همراستایی انتخاب می‏شوند، می‏توانند با توجه به ساختاری که در آن از این مفاهیم و متغیرها استفاده می‏شود، معانی متفاوتی به ساختار همراستایی مدنظر بدهند. در این مطالعه، سه ساختار کلی با توجه به پیشینه مطالعات (ونکاترمن و کامیلوس، ۱۹۸۴؛ پریتو و کاروالهو، ۲۰۱۱) مدنظر قرارگرفته است:
همراستایی استراتژیک بُرونی^[۵۰] به ایجاد سازگاری مابین ظرفیت‏ها، منابع و استراتژی‏ها با محیط بیرونی سازمان اطلاق می‏شود.
همراستایی استراتژیک درونی^[۵۱] به بسیج^[۵۲] منابع داخلی، اعم از مشهود و نامشهود، در جهت پیاده‏سازی استراتژی تدوین‌شده برای سازمان اطلاق می‏گردد.

همرایی استراتژیک^[۵۳]، که گاهی نیز به‌عنوان یکی از ابعاد همراستایی استراتژیک داخلی دسته ‏بندی می‏شود، به‌عنوان یک توافق و اجماع نظر در جهت تدوین و پیاده‏سازی استراتژی سازمان تعریف می‏شود (پریتو و کاروالهو، ۲۰۱۱).
در مرور ادبیات مرتبط حوزه همراستایی استراتژیک (بخش ۲-۳)، دلیل انتخاب این دسته ‏بندی ساختاری بیش‏تر تشریح خواهد شد.

۲-۲-۲- کارت امتیازی متوازن^[۵۴]

کارت امتیازی متوازن ابتدا در زمینه روش‏های نوین سنجش عملکرد سازمان‏ها شکل گرفت (کاپلان و نورتون،۱۹۹۲). با گذشت زمان و توسعه و تکامل آن، به‌مرور از یک ابزار سنجش و اندازه‏گیری عملکرد، به یک نظام مدیریت استراتژیک تبدیل شده است. کارت امتیازی متوازن استراتژی سازمان را از چهار منظر کلیدی «مالی^[۵۵]»، «مشتری^[۵۶]»، «فرآیندهای داخلی^[۵۷]» و «رشد و یادگیری^[۵۸]» مورد تحلیل و ارزیابی قرار می‏دهد (کاپلان، ۲۰۰۸؛ فرهنگ‏فر و خورشیدی، ۱۳۹۲). جهت پیاده‏سازی استراتژی، اهداف و شاخص‏های عملکردی، در چارچوب این چهار منظر تعریف می‏شوند. این چهار منظر از یکدیگر مستقل نیستند، بلکه دربردارنده یک رابطه علی و معلولی مشخص مابین یکدیگر هستند (شکل ۲-۲). این روابط علت و معلولی در سازمان توسط نقشه استراتژی^[۵۹] ترسیم و توصیف می‏شود.
شکل ۲- ۲- روابط علت و معلولی در BSC (کاپلان و نورتون، ۲۰۰۱ الف)
نقشه استراتژی، داستان خلق ارزش سازمان را با بهره گرفتن از چهار منظر فوق، به تصویر می‏کشد. این نقشه گفتمان میان افراد را در فرایند مدیریت سازمان تسهیل می‏کند(چهارسوقی و مشایخی، ۱۳۸۷).

۲-۲-۳-۱- چهار منظر مدل کارت امتیازی متوازن

مدل کارت امتیازی متوازن همواره با یک چارچوب چهاروجهی در روند توسعه‏ای خود توصیف شده است؛ که این وجوه در ادبیات موضوعی به شکل زیر توصیف شده اند:
معیار مالی: ارزیابی متوازن وجه مالی و حداکثر کردن سود را به‌عنوان هدف نهایی یک بنگاه اقتصادی در نظر می‏گیرد
معیار مشتری: در استراتژی کسب‏وکار، چگونگی ایجاد تمایز یک سازمان از رقبایش جهت جذب، حفظ و تعمیق روابط با مشتریان موردنظر اهمیت بسیاری دارد.
معیار فرایند داخلی: منظور آن دسته از معیارهایی هستند که باید برای ایجاد رضایت این ذینفعان و مشتریان، در فرایند داخلی شرکت وجود داشته باشند. این بعد، موجب تقویت دو بعد قبلی می‏شود.
معیار رشد و یادگیری: به آن دسته از اقداماتی اطلاق می‏شود که باید در رشد و یادگیری و آموزش کارکنان به کار گرفته شود تا از این راه، وضعیت مطلوب ازنظر ذینفعان و مشتریان معیار رشد و یادگیری، با تکیه‌بر توانمندی کارکنان، کیفیت سیستم اطلاعاتی سازمان و چیدمان ابزار و تجهیزات آن برای دستیابی به اهداف، تحقق یابد (فرهنگ‎‏فر و خورشیدی، ۱۳۹۲) .

۲-۲-۳- همسویی در مدل کارت امتیازی متوازن

روند توسعه و معرفی همسویی، بیش‏تر درنتیجه‏ی تشریح و توسعه اصول پنج‏گانه‏ی سازمان‏های استراتژی محور بود که کاپلان و نورتون (۲۰۰۱، الف) برای سازمان‏های موفق با ساختار BSC برشمرده بودند: ۱٫ بسیج^[۶۰]، ۲٫ ترجمه استراتژی، ۳٫ همسویی سازمانی، ۴٫ انگیزش کارکنان و ۵٫ اداره کردن/حکمرانی^[۶۱] (شکل۲-۳).
شکل ۲- ۳- اصول ۵ گانه سازمان‏های استراتژی محور (کاپلان و نورتون، ۲۰۰۱ الف)
در ادامه انواع همسویی‏های شناسایی‌شده در مبحث کارت‏ امتیازی متوازن از مطالعات آقایان کاپلان و نورتون، در طول توسعه مدل خود، ارائه می‏گردد (کاپلان و نورتون، ۲۰۰۶، ۲۰۰۸):
تناسب استراتژیک، به سازگاری داخلی فعالیت‏هایی گفته می‏شود که عناصر متمایزکننده^[۶۲] استراتژی را پیاده می‏کنند.
همسوسازی سازمانی، نحوه ایجاد هم‏افزایی سازمانی در چهار منظر کارت امتیازی متوازن را جهت دستیابی به اقتصاد مقیاس و قلمرو بررسی می‏کند.
همسویی منابع انسانی، ارتباطات استراتژی و همسویی اهداف فردی و پاداش‏ها با اهداف واحد کسب‏وکار و بنگاه را تشریح می‏کرد
همسویی سیستم‏های کنترل و برنامه‎‏ریزی سعی در مرتبط ساختن سیستم‏های مدیریت برنامه‏ ریزی، عملیات و کنترل با استراتژی دارد.
همسویی استراتژی با مدیریت فرآیندها، به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از همسویی سیستم‏های کنترل و برنامه‏ ریزی، پیوند استراتژی را با طرح‏ریزی عملیات بررسی می‏کند.
همسویی استراتژی با منابع سازمانی، نیز به‌عنوان زیرمجموعه‏ای دیگر از همسویی سیستم‏های کنترل و برنامه‏ ریزی، در کنار همسویی استراتژی با مدیریت فرآیندها قرار می‏گیرد و به دنبال رویکرد یکپارچه‏ای جهت پیوند برنامه استراتژیک با پیش‌بینی هزینه‏ ها در زمینه منابع عملیاتی و سرمایه‏ای می‏باشد.
با مروری که بر ساختارهای شناسایی‌شده در همراستایی کارت امتیازی متوازن صورت گرفت، این ساختارها به‌طور مفصل‏تر (در بخش ۲-۴) مرور خواهند شد تا در کنار سایر مطالعات صورت گرفته در هر حوزه، بررسی و جایگاه هر ساختار در ادبیات پژوهش مشخص شود.

۲-۳- مرور پژوهش‏ها در حوزه همسویی استراتژیک

تناسب^[۶۳] و همراستایی^[۶۴] ازجمله مباحث موردتوجه محققان در زمینه مدیریت استراتژیک، طی سال‏های متمادی بوده است (ونکاترمن و کامیلوس، ۱۹۸۴، ونکاترمن، ۱۹۸۹، پاول، ۱۹۹۲ و کتوریا و همکاران، ۲۰۰۷).
در تحقیق حاضر، سعی شده است تا بامطالعه مقالات مروری^[۶۵] شاخص، یک دسته‌بندی مناسب برای مطالعات صورت گرفته در زمینه همراستایی استراتژیک عنوان شود. مبنای پژوهش در انتخاب مقالات شاخص، تعداد ارجاعات^[۶۶] داده‌شده به مقاله بوده است.
در یکی از شاخص‏ترین و اولین مطالعات جامع، ونکاترمن و کامیلوس (۱۹۸۴) مطالعات این حوزه را مبتنی بر دو بعد مهم دسته‌بندی کرده‌اند: مفهوم‏ ذهنی تناسب^[۶۷]و دامنه ایجاد تناسب^[۶۸].
سیگلکف (۲۰۰۱) نیز جهت ارائه چارچوب پیشنهادی خود، دو نوع همراستایی درونی و برونی را جهت بررسی رابطه همسویی با اینرسی سازمانی^[۶۹] در زمان روبرو شدن با تغییرات محیطی ارائه می‏دهد. او معتقد است که تغییرات محیطی تأثیر جداگانه‏ای بر روی همراستایی درونی و همراستایی برونی دارد.
کتوریا و همکاران (۲۰۰۷)، مطالعات حوزه همراستایی استراتژیک را در راستای فرم‏های ایجاد همراستایی، در دو دسته همراستایی عمودی و افقی، دنبال می‏کند. آن‏ها معتقدند استراتژی می‏بایستی در چهار سطح کلان^[۷۰]، کسب‏وکار^[۷۱]، عملیاتی^[۷۲] و درون عملیاتی^[۷۳] دنبال شود(کتوریا و همکاران، ۲۰۰۷- شکل ۲-۲).
در مقاله پریتو و کاروالهو (۲۰۱۱)، دسته ‏بندی جامعی از ساختارهای همراستایی استراتژیک می‏توان دید. آن‏ها ضمن اشاره به برخی از مطالعات فوق‏الذکر، اظهار می‏دارند بسته به مؤلفه‌ها و ساختارهایی که همراستایی مابین آن‏ها دنبال می‏شود، سه دسته‌بندی زیر قابل رصد می‎‏باشند:
همراستایی استراتژیک درونی
همراستایی استراتژیک برونی
همرایی استراتژیک
با اقتباس از پریتو و کاروالهو (۲۰۱۱) این ساختار سه‏گانه در دسته ‏بندی ساختارهای همراستایی استراتژیک در این پژوهش، جهت مرور پیشینه مطالعات، مدنظر قرار خواهد گرفت (شکل ۲-۴).
شکل ۲- ۴- ساختار پژوهش‏ها در حوزه همراستایی استراتژیک
خلاصه مطالعات در جدول ۲-۱ قابل‌بررسی می‏باشد.
جدول ۲- ۱- مطالعات با دسته ‏بندی ساختارهای همراستایی

Biomedical Engineering

آلمان

۲-۲- تهیه نمونه‌ها ی کفیر
از آنجا که در ایران فراورده کفیر فقط به صورت دوغ تولید می‌شوند و تنهاتولید کنندگان این فرآورده دوشرکت کاله وپگاه هستند،‌ در پاییز سال ۱۳۸۸ دو نمونه دوغ کفیر از شرکت‌ها ی کاله و پگاه خریداری شد و برای بررسی و انجام آزمایشات در یخچال نگهداری شد.

۲-۳- تهیه میکروارگانیسم‌ها
باکتری‌ها ی مورد بررسی شامل Shigella.sonei, Salmonella.typhi ,E.coli O157, Listeria.monocytogenes،‌ Helicobacter.Pylori وVibrio.cholerae به صورت پودر freeze-dried از کلکسیون میکروبی دانشکده بهداشت دانشگاه تهران خریداری شد.
۲-۴- روش‌ها
۲-۴-۱- بررسی تعداد کل میکروارگانیسم‌ها ی موجود در دو نمونه کفیر به روش پور پلیت
به منظورسنجش تعداد کل میکروارگانیسم‌ها ی موجود در این دو نوع نمونه کفیر،‌ از روش متداول پور پلیت استفاده شد.‌برای اینکار از دو نوع محیط کشت مولر هینتون براث و پوتیتو دکستروز براث به تعداد لازم تهیه شد و از هر کدام ۱۰۰ میلی لیتر در ارلن‌ها ی استریل شده ریخته شد.‌سپس به هر کدام از ارلن‌ها ۱۰ میلی لیتر از نمونه‌ها ی کفیر جداگانه تلقیح شد و به مدت ۲۴ ساعت در انکوباتور با دمای ۳۰ درجه سانتی گراد قرار داده شد.پس از ۲۴ ساعت که میکروارگانیسم‌ها ی کفیر در محیط‌ها ی مایع رشد کردند و رسوب شیری رنگی در ته ارلن مشاهده شد،‌ برای جداسازی و خالص سازی این میکروارگانیسم‌ها از این محیط مایع بر روی محیط جامد کشت می‌دهیم.‌برای این کار۱ میلی لیتر ازنمونه‌ها به لوله آزمایش حاوی ۹ میلی لیتر سرم فیزیولوژی استریل افزوده و بهم زده شد.مجددا به همین صورت رقت‌ها ی متوالی^[۳۴] از سوسپانسیون میکروبی تهیه شد (رقت‌ها ی ^۱- ۱۰،‌^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ )یک میلی لیتر از هر رقت درون پلیت‌ها ی استریل ریخته شدو بر روی آنها ۲۰ سی سی محیطهای MHA و MRS وPDA استریل و مذاب به صورت جداگانه ریخته و با حرکت دورانی آرام بهم زده شد.پس از سفت شدن آگارپلیت‌ها ی حاوی محیط MRS تحت شرایط بی هوازی با بهره گرفتن از سیستم Gas Pak وجار بی هوازی در دمای ۳۷ درجه سانتیگراد و بقیه پلیت‌ها تحت شرایط هوازی در دمای ۳۷ درجه سانتیگراد به مدت ۲۴ ساعت گرمخانه گذاری شدند.کشت‌ها ی میکروبی بعد از ۲۴ ساعت بوسیله دستگاه شمارشگر کلنی^[۳۵] شمارش گردید.
به منظور ایجاد شرایط بی هوازی از سیستم Gas Pak وجار بیهوازی استفاده شد: پلیت‌ها به صورت افقی داخل جار چیده شدند.به وسیله یک قطره آب نشانگر بی هوازی مرطوب گردیدو در قسمت بالای جار چنان آویزان شدکه منطقه واکنش بطور آزادانه در تماس با هوا باشد.یکی از بسته‌ها ی گازپک به صورت افقی نگه داشته و بوسیله استوانه مدرج ۳۵ میلی لیتر آب مقطر در طی زمان ۲۰-۱۵ ثانیه بطور یکنواخت به روی آن ریخته شد و بلافاصله داخل جارگذاشته شد، به صورتی که سمت چاپدار بسته به سمت پلیت‌ها قرار گیرد.سپس سریعا در جار به هوازی بسته شد ودردمای مورد نظر قرار گرفت.
از رنگ آمیزی گرم جهت مشاهده شکل ظاهری میکرو ارگانیسم‌ها ی جدا شده از کفیر در زیر میکروسکوپ استفاده شد[۳۶].
۲-۴-۲- انجام آزمایش‌ها ی شناسایی برای باکتری‌ها ی جدا شده از کفیرها
پس از انتخاب کلنی برای نمونه‌ها ی باکتریایی تست کاتالاز و کشت در محیط SIM , TSI قندهای مختلف ( بر اساس تستهای شیمیایی موجود در کتاب برگی برای شناسایی لاکتوباسیل‌ها [۳۷]) انجام شد.برای انجام آزمایش‌ها ی قندی،‌ پس از ساختن محیط پایه MRS و پخش کردن آنها در لوله‌ها ی آزمایش ۱۳ قند مختلف شامل قندهای : آرابینوز، سلولوز، فروکتوز، گالاکتوز، گلوکز،‌ لاکتوز،‌ مالتوز،‌ مافوز،‌ رافینوز، سالیسین،‌ سوربیتول،‌ سوکروز،‌ گزیلوز به هر گونه به طور جداگانه اضافه شد.به میزان% w/v 1 به هر کدام از لوله‌ها باکتری را تلقیح شد،‌ برای هر نمونه قند لوله‌ها ی شاهد هم در نظر گرفته شد.‌سپس انکوباتور گذاری شد(دمای ۳۷ درجه سانتیگراد به مدت ۲۴ ساعت).‌
۲-۴-۳- شمارش میکروارگانیسم‌ها ی کفیر از زمان تولید تا مصرف
برای بررسی پایداری میکروارگانیسمهای موجود در کفیر از زمان تولید تا مصرف از همان روش متداول پورپلیت(روش توضیح داده شده در قسمت یک) استفاده شد.‌از دو نمونه کفیر با تاریخ مصرف صفر یعنی اولین روز تولید تهیه شده،‌ تاریخ مصرف دوغ‌ها ۱۵ روز می‌باشد.‌محیط‌ها ی جامد اختصاصی لاکتوباسیل(MRS) و مخمر(PD) موجود در کفیر را تهیه کرده،‌ رقتهای مختلف کفیر را در آنها تلقیح شد،‌ پس ازسفت شدن محیط‌ها، انکوباتور گذاری شد و روز بعد میکروارگانیسم‌ها ی رشد یافته در محیط شمارش شد.‌این کار را هر ۴۸ ساعت تا پایان تاریخ انقضای هر کدام از نمونه‌ها تکرار شد.
۲-۴-۴- تعیین میزان اسیدیته کفیرها از زمان تولید تا مصرف
بدین منظور از زمان شروع تاریخ مصرف نمونه‌ها ی دوغ تا پایان آن زمان،‌ pH نمونه‌ها با دستگاه pH meter اندازه گیری شد.
۲-۴-۵- بررسی مقاومت میکروارگانیسم‌ها ی کفیر در مقابل pH و املاح صفراوی
ابتدا محیطهای پایه PDB , MRS به میزان مناسب ساخته شد و در لوله‌ها ی آزمایش پخش شدو با HCl و NaOH به pH مناسب رسید.۱/۰ میلی لیتر از سوسپانسیون باکتریهای جدا شده در کفیر به لوله‌ها تلقیح شد.‌برای هر pH لوله شاهد هم تهیه می‌شود و پس از ۲۴ ساعت رشد یا عدم رشد را مورد بررسی قرار گرفت.‌
برای نمکهای صفراوی هم همین کار را انجام شد .‌محیطهای پایه MRS را ساخته شدو در لوله‌ها ی آزمایش پخش شد،‌ سپس به ترتیب در لوله‌ها غلظتهای مختلف نمکهای صفراوی از ۱/۰،‌ ۲/۰،‌ ۳/۰ تا ۱ گرم اضافه شد و پس از آن ۱/۰ میلی لیتر از سوسپانسیون باکتری‌ها به لوله‌ها تلقیح شد و پس از ۲۴ ساعت رشد یا عدم رشد را مورد بررسی قرار گرفت.‌برای هر کدام از رقت‌ها ی نمک صفراوی شاهد نیز تهیه گردید.
۲-۴-۶- بررسی توانایی بازدارندگی میکروارگانیسم‌ها ی مختلف توسط نمونه‌ها ی کفیر
در این مرحله لازم است برای هر میکروارگانیسم زمان مرگ^[۳۶] در کفیر را بدست آید.‌برای این کار ۱ mL از سوسپانسیون باکتریایی معادل ۵/۰ مک فارلند در mL100 از نمونه‌ها ی دوغ کفیر تلقیح شد و در گرمخانه نگهداری شد و هر ۳۰ دقیقه یکبار قبل از ۲ ساعت و بعد از آن در زمان‌ها ی ۲،۴،۶،۸،۱۰،۱۲و ۲۴ ساعت پس از تلقیح باکتری به کفیر،‌ رقت‌ها ی سریالی تهیه کرده و در محیطهای کشت اختصاصی هر باکتری از این رقتها کشت داده شد پس از طی مدت زمان لازم برای رشد هر باکتری،‌ شمارش‌ها انجام شد.
۲-۴-۶-۱- باکتری ویبریوکلرا
mL 1 از سوسپانسیون باکتری ویبریو معادل ۵/۰ مک فارلند را در mL 100از هر کدام از نمونه‌ها ی کفیر تلقیح کرده و به مدت نیم ساعت انکوباتورگذاری شد و پس از آن از نمونه تلقیح شده (رقت‌ها ی ^۱- ۱۰،‌^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ ) را تهیه کرده و روی محیط کشت اختصاصی ویبریو( TCBS ) کشت داده شد.‌ پلیت‌ها انکوباتورگذاری شد و جواب‌ها را بطور جداگانه پس از ۲۴ ساعت مورد بررسی قرار گرفت.
۲-۴-۶-۲- لیستریامونوسایتوژنر
این باکتری برای رشد به محیط آگار خون دار احتیاج دارد.‌پس از تلقیح ۱mL سوسپانسیون باکتری به
mL 100 نمونه‌ها ی کفیر و پس از سپری شدن نیم ساعت از زمان تلقیح،‌رقت‌ها ی ^۱- ۱۰،‌^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ از نمونه‌ها را تهیه می‌کنیم و با بهره گرفتن از میله شیشه ای از هر کدام از این رقتها روی سطح محیط Blood Agarکه از قبل تهیه شده بطوریکنواخت رقت‌ها را پخش می‌کنیم^[۳۷].
۲-۴-۶-۳- اشرشیاکلی O157:H₇
Ml 1 از سوسپانسیون باکتری اشرشیاکلی معادل ۵/۰ مک فارلند را در mL 100از هر کدام از نمونه‌ها‌ی کفیر تلقیح کرده و به مدت نیم ساعت انکوباتورگذاری می‌کنیم و پس از آن از نمونه تلقیح شده رقت‌های ^۱- ۱۰،‌^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ را تهیه کرده و روی محیط کشت اختصاصی این باکتری یعنی مکانکی آگارکشت می‌دهیم.‌پلیت‌ها را انکوباتورگذاری کرده و جوابها را بطور جداگانه پس از ۲۴ ساعت بررسی می‌کنیم.
۲-۴-۶-۴- سالمونلا تیفی
ml 1 از سوسپانسیون باکتری معادل ۵/۰ مک فارلند را در mL 100 از هر کدام از نمونه‌ها ی کفیر تلقیح کرده و به مدت نیم ساعت انکوباتورگذاری میکنیم و پس از آن از نمونه تلقیح شده رقت‌ها ی ^۱- ۱۰،^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ را تهیه کرده و روی محیط کشت اختصاصی این باکتری یعنی بیسموت سولفیت آگارکشت می‌دهیم.‌پلیت‌ها را انکوباتورگذاری کرده و پس از ۲۴ ساعت نتایج را بررسی می‌کنیم.
۲-۴-۶-۵- شیگلا سونئی
ml 1 از سوسپانسیون باکتری شیگلا معادل ۵/۰ مک فارلند را در mL 100از هز کدام از نمونه‌ها ی کفیر تلقیح کرده و به مدت نیم ساعت انکوباتورگذاری میکنیم و پس از آن از نمونه تلقیح شده رقت‌ها ی ^۱- ۱۰،‌^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ را تهیه کرده و روی محیط کشت اختصاصی این باکتری یعنی (s.s agar)کشت میدهیم،.‌پلیت‌ها را انکوباتورگذاری کرده و جوابها را بطور جداگانه پس از ۲۴ ساعت بررسی می‌کنیم.
۲-۴-۶-۶- هلیکو باکتر پیلوری
این باکتری برای رشد به محیط آگار خون دار احتیاج دارد.‌پس از تلقیح mL 1 سوسپانسیون باکتری به mL100نمونه دوغ و پس از سپری شدن نیم ساعت از زمان تلقیح در انکوباتورCO₂،‌ رقت‌ها ی ^۱- ۱۰،‌^۲-۱۰،‌ ^۳-۱۰،‌^۴- ۱۰ و ^۵- ۱۰ از نمونه‌ها را تهیه می‌کنیم و با بهره گرفتن از میله شیشه ای از هر کدام از این رقتها روی سطح محیط Blood Agar که از قبل تهیه شده بطور یکنواخت رقتها را پخش می‌کنیم ۰
فصل سوم
نتایج
۳-۱- تعداد کل میکرو ارگانیسم‌های موجود در نمونه‌های کفیر
پس از شمارش میکروارگانیسم‌های جدا شده از نمونه‌های کفیرکه بر روی سه محیط MHA,MRS,PDA کشت داده شده بود نتایج زیر بدست آمدکه در جدول ۳-۱ آمده است.
جدول ۳-۱ تعداد میکروارگانیسم‌ها ی موجود در نمونه‌ها ی کفیر

نمونه‌ها ی کفیر
محیط کشت

کفیر۱

کفیر۲

MHA

cfu/ml10⁴*4/1

cfu/ml 10⁴*7/1

Bias(kPa)

SI%

µ

σ

P₅₀

P₉₀

ANN(proposed)

۰.۹۳۰

۱۹.۱۲۴

-۰.۰۲۳

۸.۵۸۷

۱.۵۷۳

۲.۲۴۷

۰.۹۴۰

۱.۷۴۲

• جمع بندی و نتیجه ­گیری

در این فصل از مدل‌های شبکه عصبی (ANN) برای پیش ­بینی فشار پیزومتریک در بدنه سد استفاده شد. با توجه به جمع آوری مجموعه داده زیاد، مدل فوق به خوبی آموزش دید.

برای صحت سنجی عملکرد و توان مدل‌ پیشنهاد شده، بهترین و کاراترین پارامترهای آماری بکار گرفته شد. نتایج ارائه شده در جدول (۴-۶) نشان می­ دهند که مدل فوق به خوبی آموزش دیده‌است و در پیش ­بینی فشار پیزومتریک در بدنه سد عملکرد قابل قبولی خواهد داشت.
در معیار اول و دوم ارزیابی، نتایج حاصل از مدل شبکه عصبی ارائه شده با ضریب تعیین R²=0.930 و  همگرایی قابل قبولی نشان می­دهد.
میانگین (µ) و انحراف معیار (σ) مدل ارائه شده، برای داده ­های آموزش مقادیر  و  و برای داده ­های صحت سنجی مقادیر  و  می­باشد که این نشان از عملکرد خوب مدل پیشنهاد­شده می­باشد.
در معیار احتمال تجمعی، مدل پیشنهاد­شده با  و  مبین نتایج قابل قبول می­باشد. نسبت مقادیر پیزومتریک پیش‌بینی‌شده به مقادیر قرائت‌شده برای حدود ۷۲ درصد داده ­ها در این مدل در حدود یک بوده، که بیان­گر آموزش و قدرت پیش ­بینی مناسب این مدل می­باشد.

• بحث، نتیجه ­گیری و پیشنهاد­ها

• مقدمه

در این تحقیق سعی شد فشار پیزومتریک در بدنه سد ستارخان با بهره گرفتن از روش شبکه عصبی مصنوعی شبیه‌سازی شود. این شبیه سازی بر مبنای مجموعه داده ­های حاصل از پیزومترهای تار مرتعش بکار گذاشته شده در بدنه سد، صورت گرفت. در این تحقیق ابتدا سعی شد از صحت پیزومترها و داده ­های ثبت‌شده اطمینان حاصل شود و سپس از داده ­ها استفاده شود. از این رو ابتدا داده های معیوب کنار گذاشته شد و سپس عملیات مدل­سازی انجام پذیرفت. با توجه به فراوانی داده ­های موجود، تلاش شد که داده ­ها را در دسته­های ۲۰۰، ۴۰۰، ۶۰۰، ۸۰۰، ۱۰۰۰ و ۱۳۴۷ تایی تقسیم و مدل­سازی صورت پذیرد تا بدین صورت حداقل تعداد داده ­ها که منجر به تحقق نتیجه مطلوب می­ شود بدست آید. جهت آموزش هر بسته داده، ۸۰% از مجموعه داده برای آموزش و ۲۰% از مجموعه داده برای آزمون مدل­ها استفاده شد. سپس مدل­های آموزش‌دیده با پارامترهای آماری مختلف و جامع مورد ارزیابی کمی و کیفی قرار گرفتند.

• نتایج

* برخی از استادان نیز با استفاد ه از ظاهر مادۀ ۱۱۶۷ قانون مدنی، این حکم را صرفا ً مربوط به زنا زاده می دانند و نسب طفل موضوع این اختلاف را مشروع می دانند. مرحوم دکتر امامی، چنین معتقد است : «از نظر تحلیلی، می توان بر آن بود که آنچه از اصول حقوقی و مخصوصا ًَمواد قانون مدنی ایران، استنباط می شود، آن است که هر فرزند طبیعی، قانونی است، مگر آنکه قانون تصریح بر خلاف نموده باشد و موردی را که قانون، نشناخته، ولد زنا است که ملحق به کسی که مرتکب زنا شده نمی گردد و در بقیۀ موارد، طفل، ملحق به پدر و مادر است و فرقی هم بین پدر و مادر از جهت آنکه بوسیلۀ طبیعی منی در رحم قرار گرفته یا بوسیلۀ مصنوعی، نمی توان گذارد. به نظر می رسد که پیروی از نظریۀ اول (نامشروع بودن نسب) با اصول اخلاقی و حفظ خانواده اولی باشد، ولی از نظر قضائی محض، نمی توان از نظر اخیر، دست برداشت.»^[۲۰۰]
* برخی از فقهای معاصر، معتقدند که در غیر مورد زنا، طفل ملحق به زن است، حتی اگر انعقاد نطفه و بوجود آمدن طفل، به نحو نامشروع باشد و برای توضیح، حالتی را مثال می زنند که در آن، مرد با زن خود در حال قاعدگی یا روزۀ ماه رمضان، نزدیکی می کند یا کسی با زوجۀ خود، نزدیکی نماید و زوجه از طریق مساحقه، زن دیگری را آبستن کند که در این حالت نیز همه بر الحاق چنین طفلی به شوهر، اتفاق دارند. این دسته از فقها، برای الحاق طفل ناشی از تلقیح مصنوعی با نطفۀ غیر شوهر به مادر، معتقدند که این طفل، در رحم او پرورش یافته و عرفا ًو لغتاً، فرزند او نامیده می شود و هیچ دلیل شرعی بر خلاف آن در دست نیست و در آیۀ ۲ سورۀ مجادله، مادران اطفال متولد از زنا را همان کسانی می دانند که آنها را زائیده اند.^[۲۰۱]

دوم : رابطۀ طفل با صاحب نطفه
سئوالی که در این قسمت، بدان پرداخته می شود، آن است که آیا صاحب نطفه، پدر این طفل محسوب می شود یا خیر؟
* بعضی از حقوقدانان، بین حالتی را که صاحب نطفه، جاهل به عمل تلقیح باشد و حالتی را که عالم بوده است، تفاوت قائلند. در مورد اول، طفل را در حکم ولد شبهه و ملحق به صاحب نطفه دانسته شده است ، لیکن در مورد دوم، طفل در حکم ولدالزناست و دلیل آنها نیزبر این مبناست که الحاق طفل به پدر در صورتی ممکن است که از طریق متعارف، متولد شده باشد و نسب مشروع، نیاز به رابطۀ مشروع دارد و تلقیح مصنوعی از نطفۀ غیر شوهر، اگر به عمد انجام شود، در حکم روابط جنسی بین بیگانگان است و نسب بوجود نمی آید.^[۲۰۲]
* برخی از فقها، معتقدند که می توان قائل به الحاق طفل به پدر طبیعی خود( صاحب نطفه) شد، اعم از اینکه عالم یا جاهل به لقاح باشد. دلیل این نظر نیز آن است که بچه از نطفۀ او بوجود آمده و عرفا ًو لغتاً، فرزند او به شمار می آید و تلقیح مصنوعی، زنا محسوب نمی شود و نمی توان طفل متولد از آن را ولدالزنا دانست. این موضوع از نظر انسانی و مصالح طفل، سازگاری بیشتری دارد و با اخلاق حسنه و اساس خانواده، هیچ مغایرتی ندارد. از طرف دیگر بسیاری از فقهای امامیه^[۲۰۳] در مورد مساحقه معتقدند که اگر از طریق مساحقه، نطفۀ مرد اجنبی وارد رحم زن شود و طفلی از آن پدید آید، طفل متعلق به صاحب نطفه خواهد بود.
* برخی از حقوقدانان نیز معقدند که تحمیل نسب بر صاحب نطفه ای که جاهل به تلقیح بوده و بر خلاف میل و ارادۀ او، بوجود آمده، غیر عادلانه و دشوار است.^[۲۰۴]
سوم : رابطۀ طفل با شوهر زن
سئوالی که در این قسمت مطرح می شود، آن است که آیا می توان طفلی را که در نتیجۀ تلقیح مصنوعی با نطفۀ مرد اجنبی بوجود آمده است، بر مبنای قاعدۀ فراش، به شوهر آن زن، ملحق نمود؟
از یک طرف، چون این طفل، از نطفۀ شوهر این زن نبوده، نمی تواند به او ملحق شود و نسبی بوجود نمی آورد. از طرف دیگر؛ قاعدۀ فراش، اقتضا می نماید که هر طفلی که از زن شوهر دار با رعایت مدت حمل، بدنیا آمده باشد، به شوهر ملحق می شود، مگر اینکه خلاف آن ثابت شود. عملا ًدر جائیکه تلقیح با رضایت شوهر،انجام می شود، شوهر اقدام به نفی ولد نمی نماید و برای او شناسنامه با نام خانوادگی خود می گیرد. البته ممکن است بعد از فوت پدر ظاهری، افراد ذینفع در ترکۀ او، اقدام به نفی نسب آن فرزند نموده، که اگر این امر ثابت شود، حکم به نفی نسب آن فرزند و عدم وراثت او صادر می شود.
ج : نسب طفل متولد از طریق انتقال جنین
در این روش، جنین در آزمایشگاه، بوجود می آید و به رحم زن، منتقل می شود. این تولید مثل، کاملا ًبدون عمل جنسی و روابط زناشوئی، انجام می شود. به همین دلیل، ممکن است ابهاماتی در خصوص نسب این طفل و لحوق آن به پدر یا مادرش، بوجود آید؟ این موضوع در جائیکه رحم زن، توانائی نگاهداری نطفه را نداشته و از رحم زن دیگری برای این کار استفاده می شود، پیچیده تر خواهدبود.
در خصوص صحت یا سقم این عمل، حکم خاصی در اسلام و حقوق ایران، وجود ندارد و همین موضوع، سبب اختلافات فراوانی بین حقوقدانان و فقها، گردیده است.
آیا قرارداد اجارۀ رحم، فی مابین زن غریبه و یک زن و شوهر، صحیح است؟ به عبارت دیگر، آیا این موضوع خللی در نسب طفل ایجاد می نماید یا خیر؟
از یک طرف می توان گفت که برابر اصل حاکمیت اراده، این قرارداد، نوعی اجارۀ شخص و قرارداد کار است و مخالفتی با قوانین آمره و نظم عمومی و اخلاق حسنه ندارد و دارای منفعت عقلائی بوده و این قرارداد معتبر است.
از طرف دیگر می توان گفت؛ این قرارداد نوعی تجاوز به حریم زندگی مشترک زوجین و کانون خانواده است و به حقوق معنوی زن و شوهر و صاحب رحم، لطمه می زند و قرارداد مخالف نظم عمومی و اخلاق حسنه بوده و برابر مواد ۹۶۰ و ۹۷۵ قانون مدنی، باطل است. از طرف دیگر، اعضای بدن انسان و وضعیت اشخاص، قابل معامله نمی باشد.^[۲۰۵]
سئوال دیگری که مطرح می شود، آن است که دراین نوع از باروری، نسب طفل، ملحق به کیست؟
* رابطۀ طفل با صاحب اسپرم و تخمک : در حقوق ایران، در مورد نسب اطفال، رابطۀ طبیعی و ژنتیکی، ملاک عمل قرار می گیرد و از آنجائیکه این رابطه، زنا، محسوب نمی شود، در الحاق طفل به پدر ومادر ژنتیکی، یعنی صاحب اسپرم و تخمک، اشکالی وجود ندارد.^[۲۰۶]
* رابطۀ طفل با زن و مرد متقاضی : از نظر برخی از حقوقدانان، از آنجائیکه این زن و مرد، رابطۀ ژنتیکی با آن طفل ندارند، الحاق آن طفل به آنان، مشکل است. اما از طرف دیگر؛ انتساب طفل به ایشان، از نظر اجتماعی و خانوادگی، مطلوب است و معمولا ً صاحب اسپرم یا تخمک، ناشناخته بوده و خواهان طفل نمی باشد و از باب احسان و نوع دوستی، اقدام به دادن نطفه نموده است و نمی توان نسب ناخواسته بر او تحمیل کرد.^[۲۰۷]
* رابطۀ طفل با زنی که او را در رحم خود، پرورش داده است:
برخی از فقها، معتقدند که از آنجائیکه، طفل از تخمک او نیست ولی با توجه به اینکه رابطۀ طبیعی و فیزیولوژیکی بین این زن و طفل وجود دارد، قرابت رضاعی بین آنان وجود دارد.^[۲۰۸]
برخی دیگر از فقها، معتقدند که این طفل به زن صاحب رحم، ملحق شده و کلیۀ آثار نسب مشروع ، بین ایشان، برقرار می گردد. در واقع کودک دو مادر دارد: صاحب تخمک و صاحب رحم.^[۲۰۹]
مبحث دوم : دعوی نفی ولد و آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در این دعوی
همانطور که در قسمتهای قبل گفته شد، قانونگذار طفل متولد در زمان زوجیت را با احراز یک سری شرایط، به شوهر آن زن، متعلق می داند. از طرف دیگر حتی پس از انحلال نکاح نیز با اثبات برخی از شرایط لازم، ممکن است طفل به شوهر سابق، ملحق گردد. حال سئوال این است که آیا فردی که مطابق قانون و عرف، پدر یا مادر طفل تلقی می شود، یا بر مبنای شناسنامه، او را پدر یا مادر طفل می شناسند، می تواند از آن فرزند، نفی نسب نماید. نفی نسب بوسیلۀ پدر را اصظلاحا ًنفی ولد می گویند که معمولا ًاز طریق اثبات خلاف امارۀ فراش اقدام می گردد.
گفتار اول : دعوی نفی ولد و شرایط آن
بند اول : مفهوم نفی ولد
همانطور که گفتیم دعوی نفی نسب، بوسیلۀ شوهر، دعوی نفی ولد نامیده می شود. در این حالت، پدر طفل، معتقد است که پدر واقعی طفل نمی باشد. این ادعا از سه طریق قابل اثبات است؛
نفی ولد در شرایطی که امارۀ فراش جاری نمی شود: یعنی زوج ثابت نماید که طفل در فاصلۀ کمتر از ۶ ماه بعد از نکاح به دنیا آمده است. در این حالت، ادارۀ ثبت احوال نمی تواند برای طفل شناسنامه ای با نام خانوادگی شوهر صادر کند. البته در صورتیکه زن و شوهر هر دو در نزد مأمور ثبت احوال اقرار به فرزندی آن طفل بنمایند، مأمور ثبت احوال فرض را بر آن می گذارد که ازدواج قبلا ًصورت گرفته و فاصلۀ آن با تولد طفل، بیش از ۶ ماه بوده و فقط ثبت ازدواج است که تاریخش با تاریخ تولد طفل همخوانی ندارد.
البته مشهور فقهای امامیه، در این خصوص معتقدند که قاعدۀ فراش در خصوص این طفل، اجرا نمی شود و بر شوهر واجب است که نفی ولد نماید، اما همچنان که سابقا ًنیز گفته شد؛ شیخ طوسی و شیخ مفید بر خلاف مشهور، شوهر را مخیر نهاده اند.
نفی ولد با اثبات خلاف امارۀ فراش :
در این حالت، طفلی مورد نفی قرار می گیرد که شرع و قانون مطابق شرایط قاعدۀ فراش، او را فرزند آن پدر می دانند. در این حالت، پدر طفل باید خلاف این قاعده را ثابت نمایند. در خصوص راه های اثبات آن، میان فقها و قانون مدنی ایران، اختلاف نظر وجود دارد.
فقها معتقدند که مرد در این حالت باید عدم وقوع نزدیکی فی مابین خود و همسرش را در این فاصلۀ زمانی مقرر در قاعدۀ فراش به یکی از دو نحو ذیل ، ثابت نماید :
الف : اقرار زوجین به عدم نزدیکی در مدت مذکور
ب : ثبوت دوری زن و شوهر از یکدیگر از طریق شاهد یا هر دلیل دیگر.^[۲۱۰]
اما قانون مدنی ایران، اثبات دعوی نفی ولد را از هر طریقی، ممکن می داند و از منظر این قانون، کافی است که دلیلی ارائه شود که بتوان بوسیلۀ آن دلیل ، ثابت نموده که این فرزند، متعلق به شوهر نیست.
نفی ولد از طریق لعان:
لعان، به معنای نفرین کردن آمده است و در اصطلاح حقوقی و فقهی به معنای سوگندی است که زن و شوهر در نزد حاکم بیان نموده و شوهر چهار بار زن دائمی خود را زناکار خطاب نموده یا طفل متولد از او را از خویش نفی می نماید و در مقابل زوجه نیز ۴ بار با بیان سوگند، مرد را دروغگو خطاب می نماید. بعد از لعان، نکاح فی مابین، منفسخ بوده و این زن و مرد برای همیشه بر یکدیگر حرام خواهند شد. همچنین فرزند به پدر و خویشان پدری ملحق نشده و فقط متعلق به مادر و خویشان مادری خواهد بود. بنابراین فقط از ایشان ارث می برد و بالعکس.
بند دوم : شرایط طرح دعوا
دعوی نفی ولد به جهت شرایط حساسی که ایجاد خواهد نمود، باید به گونه ای از جانب شارع و قانونگذار تعبیه گردد که راه سوء استفاده را برای افراد سود جو و مردان هوس باز بی مسئولیت، ببندد. بنابراین قانونگذار، یک سری شرایط برای طرح این دعوا، قائل گردیده که در صورت عدم هر یک از این شرایط، دعوی نفی ولد، مسموع نخواهد بود. این شرایط به قرار ذیل هستند :
الف : دعوی نفی ولد مسبوق بر اقرار به ابوت نباشد.
به عبارت دیگر مردی که دعوی نفی ولد، مطرح می نماید، نباید قبل از آن، اقرار به ابوت آن طفل کرده باشد. مادۀ ۱۱۶۱ قانون مدنی در این خصوص مقرر می دارد : «در مورد مواد قبل، هر گاه شوهر صریحا ًیا ضمناً اقرار به ابوت خود نموده باشد، دعوی نفی ولد از او مسموع نخواهد بود». به عنوان مثال، اگر مردی پس از تولد طفل، در زایشگاه حاضر و به همسرش، گل یا هدیه داده باشد و یا مژدگانی به شخص خبر آوردندۀ زایمان بدهد یا برای بچه، شناسنامه بگیرد.
ب : رعایت مهلت دو ماهه جهت طرح دعوی :
مادۀ ۱۱۶۲ قانون مدنی در این خصوص، چنین مقرر می دارد : «در مورد مواد قبل، دعوی نفی ولد، باید در مدتی که عادتا ًپس از تاریخ اطلاع یافتن شوهر از تولد طفل، برای امکان اقامۀ دعوی کافی می باشد، اقامه گردد و در هر حال، دعوی مزبور، پس از انقضای دوماه از تاریخ اطلاع یافتن شوهر از تولد طفل، مسموع نخواهد بود.»مگر اینکه مطابق مادۀ ۱۱۶۳ همین قانون، مهلت مرد را افزایش دهند. این ماده چنین اشعار می دارد : «در موردیکه شوهر مطلع از تاریخ حقیقی تولد طفل نبوده و تاریخ تولد را بر او مشتبه نموده باشند، به نوعی که موجب الحاق طفل به او باشد و بعدها شوهر، از تاریخ حقیقی تولد طفل، مطلع شود، مدت مرور زمان دعوی نفی ولد، دو ماه از تاریخ کشف خدعه خواهد بود.»
گفتار دوم : آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در دعوی نفی ولد
همانطور که گفته شد؛ دعوی نفی ولد از سه طریق امکان پذیر می باشد؛ اول در جائیکه اساسا ًامکان اجرای قاعدۀ فراش ممکن نیست دوم در جائیکه قاعدۀ فراش جاری است اما با اثبات عدم وقوع نزدیکی، خلاف این قاعده را اثبات می نمایند و سوم از طریق لعان. البته این دلایل جزو دلایل شرعی می باشند و در دوران امروزی، می توان از طریق آزمایشات خون و DNA متوجه صحت یا سقم این دعوی گردید. اما تا جائیکه به دلایل شرعی مربوط می شود و آنچنانکه در شرایط طرح این دعوا و دلایل آن، مشاهده می شود در دعوی نفی ولد و اثبات عدم تعلق فرزند به شوهر، اثبات وقوع نزدیکی و مهمتر ازآن، اثبات تاریخ نزدیکی از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد.
مبحث سوم : آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در ارث
گفتار اول : آثار حقوقی مترتب بر زناشوئی در ارث زوجین
همانطور که می دانیم؛ رابطۀ زوجیت دائم، برای تحقق ارث، کافی است. زوجۀ منقطعه مطابق قانون و شرع، ارث نمی برد، حتی اگر شرایط تمکین از شوهر خویش را در همه حال، فراهم نماید و زوجۀ دائم در هر حال، از اموال شوهر، ارث می برد، حتی اگر، یک بار نیز زناشوئی واقع نشده باشد. بنابراین، وقوع یا عدم وقوع زناشوئی، تأثیری در ارث زوجین ندارد.
گفتار دوم : آثارحقوقی مترتب بر زناشوئی در ارث اولاد
اولاد ، یک واژۀ عربی وجمع مکسر واژۀ ولد می باشد. ولد یا فرزند به کسی گفته می شود که خواه بی واسطه و خواه با واسطه، از دیگری بوجود آمده باشند. کسانی که بی واسطه، از یک زن و مرد، بوجود آمده باشند، اولاد خاص و کسانی را که با واسطه یا بی واسطه، بوجود آمده اند، اولاد به معنای عام می گویند، مثل نوه و نتیجه.^[۲۱۱] در قانون مدنی ایران و شرع مقدس اسلام، که قانون مدنی، در این قسمت، از آن اقتباس شده است، طفل باید از رابطۀ مشروع بوجود آید تا فرزند قانونی آن زن و مرد بوده و بتواند از آثار حقوقی مقرر در شرع و قانون، بهره مند گردد. از این رو در این فصل آثار حقوقی مترتب بر زناشوئی برارث انواع اولاد مورد بررسی قرار می گیرد. در حال حاضر، چهار نوع فرزند، قابل بررسی می باشند؛ فرزند مشروع، فرزند نامشروع، فرزند خوانده و طفل ناشی از تلقیح مصنوعی، که در این مبحث طی چهار گفتار جداگانه مورد بررسی قرار خواهند گرفت و به این موضوع خواهیم پرداخت که آیا رابطۀ زناشوئی و کم و کیف آن می تواند در ارث اولاد نیز تأثیر بگذارد یا خیر.
بند اول : اولاد مشروع
ولد مشروع به فرزندی گفته می شود که دارای نسب مشروع باشد. شرایط تحقق نسب مشروع در فصل قبل، به تفصیل بیان گردیده است و از ذکر مجدد آن خودداری می شود. اما به عنوان اثر مترتب بر زناشوئی، می توان گفت که در صورتیکه زناشوئی میان یک زن و مرد در چارچوب شروط تحقق نسب مشروع باشد، فرزند متولد از این نزدیکی، از ایشان، ارث خواهد برد. در غیر این صورت، هیچگونه ارثی به او تعلق نخواهد گرفت.

۲-۱۷-۷- ریسک فناوری
ریسک ناشی از تغییرات تکنولوژی و کاربرد آن در فعالیت های بنگاه و در زنجیره ارزشی رخ می دهد.
۲-۱۷-۸- ریسک جغرافیایی
ریسک ناشی از تغییرات جوی و عوامل طبیعی است که موجب انحراف در بازده می شود.
۲-۱۸- عوامل موثر بر ریسک و بازده سرمایه گذاری در محصولات مالی
عوامل زیادی بر ریسک و بازده سرمایه گذاری در هر محصول مالی دخالت دارند. در اینجا عوامل موثر بر ریسک و بازده سرمایه گذاری در محصولات مالی در سه دسته کلی عوامل کلان اقتصادی، عوامل خرد اقتصادی و عوامل غیراقتصادی طبقه بندی شده و به طور خلاصه مورد بررسی قرار می گیرد. (همان منبع، ص ۱۳۳)
۲-۱۸-۱- عوامل کلان
این عوامل بر ریسک بازار تاثیر داشته که در مدل ^[۲۰]CAPM نتیجه و میزان تاثیر این عوامل بر ریسک بازار، تحت عنوان ریسک سیستماتیک با بهره گرفتن از بررسی وابستگی تغییرات قیمت هر محصول به تغییرات قیمت های محل بازار اندازه گیری می شود و شامل موارد زیر می باشد:
۲-۱۸-۲- سیاست ها و خط مشی های دولت
دولت به عنوان یک ناظر و سیاستگذار کلان نقش پررنگی در بازار سرمایه دارد و یکی از وظایف دولت، ارائه برنامه ای است که بتواند به بازار سرمایه رونق بخشد. اما به طور کلی تکثر مراکز قدرت و تصمیم گیری، ابهام نقش و رابطه این مراکز با یکدیگر، تداخل قوای سه گانه کشور، شفاف نبودن قوانین و وجود برداشت های متفاوت و متناقض از آنها، وجود قوانین نامناسب و دست و پاگیر، نقض آزادی های اقتصادی و بی ثباتی سیاسی دولت، موجب افزایش ریسک سیستماتیک و لذا کاهش شدید سرمایه گذاری می گردد. اقدامات و میزان دخالت دولت در اقتصاد، صنعت و بازرگانی نیز بر سرمایه گذاری در محصولات مالی تاثیرگذار است. به این معنی که هرچه میزان دخالت دولت در اقتصاد بیشتر باشد (کاهش مشارکت بخش خصوصی)، ریسک سیستماتیک افزایش و میزان سرمایه گذاری در محصولات مالی کاهش می یابد. برای مثال اگر دولت برای جبران کسری بودجه خود اقدام به انتشار اوراق قرضه نماید، مقدار اوراق قرضه عرضه شده در قیمت و نرخ بهره ای از این اوراق افزایش می یابد که این خود منجر به کاهش قیمت اوراق و افزایش نرخ بهره می گردد. (همان منبع، ص ۱۳۳)

۲-۱۸-۳- عوامل فرهنگی و اجتماعی
در کشورهای توسعه یافته از بازار سرمایه به عنوان بازاری که موجب جلب مشارکت تمام افراد جامعه می شود نام می برند. اما در کشورهای توسعه نیافته و یا در حال توسعه به دلیل عدم فرهنگ سازی مناسب، درصد بسیار کمی در این بازار سهیم هستند، در حالی که اگر بتوان بستر مناسبی فراهم نمود و با ایجاد جاذبه های واقعی، پس اندازهای مردم را به این سو هدایت کرد، این مساله موجب بالا رفتن درآمد ملی، کاهش تورم، تخصیص نقدینگی موجود در بازار مولد و افزایش سرمایه گذاری و رفاه نسبی در جامعه می شود. (همان منبع، ص ۱۳۴)
۲-۱۸-۴- وضعیت صنعت
صنایع مختلف و شرکت های آن تحت تاثیر شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی جغرافیایی داخلی و خارجی می تواند دچار رونق و رکود شود. برای مثال در صورت بهبود قیمت جهانی نفت، صنایع وابسته به فرآورده های نفتی، تحت تاثیر قرار گرفته و سهام آن دچار رونق می شود یا در صورت بروز خشکسالی، صنایع وابسته به محصولات کشاورزی تحت تاثیر قرار گرفته و سهام آنها دچار رکود خواهد شد. از طرف دیگر هر چه میزان تاکیر بر صنایع وابسته و مصرفی بیشتر باشد و وابستگی این صنایع به خارج بیشتر باشد ریسک سیستماتیک افزایش می یابد که این خود منجر به کاهش سرمایه گذاری در این صنایع می شود. (همان منبع، ص ۱۳۴)
۲-۱۸-۵- شرایط اقتصادی و دوران تجاری و مالی
کاهش نرخ بهره به تنهایی می تواند یک عامل موثر برای افزایش بازده سرمایه گذاری ها باشد. با کاهش نرخ بهره، هزینه های سرمایه گذاری نیز کاهش می یابد و این امر باعث افزایش بازده سرمایه گذاری می شود. اما مساله زمانی حالت ایده آل دارد که نرخ بهره با توجه به مکانیسم های عرضه و تقاضا تعیین گردد، چرا که این نوع کاهش نرخ بهره اگر همراه با ابزارهای مناسب برای کنترل آثار آن نباشد، اگرچه می تواند باعث افزایش نرخ سرمایه گذاری شود، ولی به احتمال زیاد این سرمایه گذاری ها در بخش های غیرمولد و بعضاً مخرب برای اقتصاد خواهد بود. نکته دیگر اینکه اگر این کار بدون پیش بینی های لازم انجام شود، با توجه به نرخ تورم موجود در کشور می تواند باعث نوعی زیان غیرآشکار (ریسک) برای سپرده گذاران شود. از طرف دیگر افزایش نرخ بهره، موجب افزایش ریسک نوسان نرخ بهره می شود، زیرا با افزایش نرخ بهره، قیمت اوراق قرضه با باره ثابت کاهش می یابد و در صورتی که دارنده این اوراق آن را قبل از سررسید بفروشد، متحمل زیان خواهد شد.
افزایش در نرخ تورم مورد انتظار نیز بر سرمایه ­گذاری در محصولات مالی تاثیرگذار است. بدین صورت که با افزایش نرخ تورم مورد انتظار، نرخ بازده مورد انتظار دارایی های فیزیکی در مقایسه با دارایی های مالی (محصولات مالی) بیشتر افزایش یافته و دارایی های فیزیکی جایگزین دارایی های مالی در سبد دارایی ها می شود.
در یک اقتصاد در حال رشد (چرخه توسعه تجاری) که میزان ثروت و درآمد افراد در حال افزایش است، میزان تقاضا برای سرمایه گذاری در محصولات مالی افزایش می یابد که این خود منجر به افزایش قیمت و بازده سرمایه گذاری در این محصولات می شود. رکود اقتصادی و کاهش اشتغال نیز موجب افزایش ریسک سیستماتیک و کاهش میزان سرمایه گذاری می شود. (همان منبع، صص ۱۳۲ و ۱۳۵)
۲-۱۹- عوامل خرد
این عوامل موجبات تغییر در ریسکی خواهند شد که مربوط به وضعیت عمومی بازار نبوده و مختص وضعیت هر شرکت است (ریسک غیرسیستماتیک) که به طور خلاصه عبارتند از:
۲-۱۹-۱- میزان تقاضا و کشش کالای تولیدی شرکت
میزان تقاضا و کشش کالای تولیدی شرکت نیز بر ریسک سرمایه گذاری در آن تاثیر می گذارد، به این معنی که هرچه میزان تقاضای کالای تولیدی شرکت پایین تر و کشش قیمتی برای کالای تولیدی بیشتر باشد، ریسک سرمایه گذاری در آن شرکت نیز افزایش می یابد.
۲-۱۹-۲- سیاست ها و خط مشی های مدیریت
مدیریت شرکت می تواند با به کارگیری استراتژی های گوناگون در رابطه با سرمایه در گردش، میزان نقدینگی شرکا را تحت تاثیر قرار دهد. این استراتژی ها را میزان ریسک و بازده آنها مشخص می کند. استراتژی های سرمایه در گردش به دو دسته استراتژی های محافظه کارانه و استراتژی های جسورانه تقسیم می شوند:
۲-۱۹-۲-۱- استراتژی محافظه کارانه
استراتژی محافظه کارانه آن است که شرکت با نگهداری پول نقد و اوراق بهادار قابل فروش می کوشد قدرت نقدینگی خود را حفظ کند. ریسک این استراتژی بسیار اندک است، زیرا داشتن قدرت نقدینگی نسبتاً زیاد به شرکت این امکان را می دهد که موجودی کالا را به مقدار کافی تهیه و اقدام به فروش نسبه کند. از این رو ریسک از دست دادن مشتری بسیار اندک است، از طرف دیگر نقدینگی نسبتا زیاد به آنها این امکان را می دهد که بدهی های سررسید شده را به موقع بپردازند و با خطر ورشکستگی مواجه نشوند. از طرف دیگر مدیر محافظه کار می کوشد تا در ساختار سرمایه شرکت، میزان وام های کوتاه مدت را به حداقل برساند که این امر احتمال ریسک ورشکستگی (ناتوانی در بازپرداخت به موقع وامها یا تمدید آنها) را به شدت کاهش خواهد داد. (همان منبع، ص ۱۳۶)
۲-۱۹-۲-۲- استراتژی جسورانه
مدیرانی که از استراتژی جسورانه استفاده می کند، همواره می کوشد تا وجوه نقد و اوراق بهادار قابل فروش را به حداقل برساند. اگر مدیر جسورانه عمل کند، درصدد برمی آید تا وجوهی را که در موجودی کالا سرمایه گذاری می شود به حداقل برساند در این وضعیت شرکت باید ریسک پرداخت به موقع بدهی های سررسیده شده را بپذیرد. چنین شرکتی شاید نتاند پاسخگوی سفارش های مشتریان باشد و از این لحاظ هم متحمل ضرر خواهد شد (چون نمی تواند فروش کند). از طرف دیگر مدیر جسور می کوشد تا سطح وام های کوتاه مدت را به حداکثر برساند و دارایی های جاری خود را از محل این وام ها تامین کند که در این وضعیت خطر و احتمال اینکه شرکت نتواند به موقع آنها را بازپرداخت کند (ریسک ورشکستگی) افزایش خواهد یافت ضمن اینکه وقتی بازار با کمود پول و اعتبار مواجه است، گرفتن وام های کوتاه مدت به آسانی میسر نمی شود و هزینه آنها بالا خواهد رفت.
۲-۲۰- وضعیت مالی و حساب های شرکت
ساختار مالی شرکت که ترکیب بدهی ها و حقوق صاحبان سهام آن را تعیین می کند آثار هزینه ای و ریسکی بر عملکرد شرکت دارد. ساختار مختلف تامین مالی و اثر آن بر شرکت های مختلف در شرایط متفاوت اقتصادی تفاوت خواهد داشت. برای مثال اگر در ساختار سرمایه شرکت اوراق قرضه وجود داشته باشد احتمال دارد که شرکت دچار نوعی بحران مالی شود. شرکت موقعی دچار بحران مالی می شود که نتواند اصل و فرع بدهی های خود را در موعد مقرر بپردازد (به طور کلی نتوان طبق مفاد قرارداد عمل کند). به عبارت دیگر اگر شرکتی اوراق قرضه منتشر کند، متعهد شده است که از محل سودهای نامعلوم آینده، هزینه بهره ثابتی را بپردازد. این اقدام باعث افزایش درجه ریسک و بازده سهامداران شرکت خواهد شد. نرخ بازده سرمایه گذاری شرکت باید بیش از نرخ تورم اوراق قرضه باشد تا مقدار سود هر سهم شرکت کاهش نیابد.
قابلیت نقدشوندگی یک محصول مالی نیز بر ریسک سرمایه گذاری در آن محصول تاثیرگذار است. قابیلت نقدشوندگی یک محصول مالی به معنای امکان فروش سریع آن است. هرچه بتوان یک محصول مالی را سریعتر و با هزینه کمتری به فروش رسان قابلیت نقدشوندگی آن بیشتر و ریسک سرمایه گذاری در آن کاهش می یابد.
ثبات نسبی سودآوری یک محصول مالی در سرمایه گذاری در آن موثر است بدین صورت که هرچه میزان انحراف سودآوری سال های گذشته و یا سودهای احتمالی دوره های آتی نسبت به میانگین سود یا سود مورد انتظار بیشتر باشد، ریسک سرمایه گذاری در آن محصول بالاتر و در مقابل ارزش آن کمتر خواهد بود. (همان منبع، ص ۱۳۷)
۲-۲۰-۱- میزان وابستگی تولید شرکت به عوامل حیاتی و به خارج، وضعیت عمومی­و جهانی منابع
صنایع مختلف و شرکت های آن تحت تاثیر شرایط سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و حتی جغرافیایی داخلی و خارجی می تواند دچار رونق و رکود گردد. برای مثال در صورت بهبود قیمت جهانی نفت، صنایع وابسته به فرآورده های نفتی تحت تاثیر قرار گرفته و سهام آن دارای رونق می گردد یا در صورت بروز خشکسالی صنایع وابسته به محصولات کشاورزی تحت تاثیر قرار گرفته و سهام آنها دچار رکود خواهد شد. بنابراین هرچه میزان وابستگی تولید یک شرکت به خارج و عوامل حیاتی بیشتر باشد و وضعیت عمومی و جهانی منابع تولیدی مورد نیاز شرکت نامساعدتر باشد، ریسک سرمایه گذاری در آن شرکت افزایش می یابد. (همان منبع، ص ۱۳۸)
۲-۲۱- عوامل غیراقتصادی
این عوامل بر فرایند تصمیم گیری پیرامون سرمایه گذاری در محصولات مالی تاثیر می گذارد و شامل تمایل به ریسک، ادراک ریسک، نرخ بازده مورد انتظار، تجربه و دانش سرمایه گذاری سرمایه گذاران، بازده تاریخی و اطلاعات عملکرد گذشته می باشد. ( همان منبع ص ۱۳۸)
۲-۲۲-مطالعات ­تجربی تاثیرعوامل غیراقتصادی­بر ریسک و بازده سرمایه ­گذاری­در محصولات­مالی
در این قسمت به منظور بررسی تاثیر این عوامل در سرمایه گذاری در محصولات مالی به طور خلاصه به نتایج پژوهش انجام شده در مورد این عوامل اشاره می گردد. اما قبل از آن لازم است توضیح مختصری درباره هر یک از عوامل ارائه شود. ( همان منبع ص ۱۳۸)
۲-۲۱-۱- تمایل به ریسک^[۲۱]
احتمال درگیر شدن در یک فعالیت خاص و در مورد سرمایه گذاری عبارتست از میزان سرمایه گذاری شده در یک محصول خاص.
۲-۲۲-۲- ادراک ریسک^[۲۲]
عبارتست از چگونگی تعبیر و تفسیر اطلاعات پیرامون ریسک. به اعتقاد السن مدیران سرمایه گذاری حرفه ای و سرمایه گذاران فردی با تجربه دارای ادراک ریسک سرمایه گذاری مشابه هستند.
۲-۲۳- ابعاد ادراک ریسک سرمایه گذاری
به اعتقاد اینیو^[۲۳] و دیاکول^[۲۴]، ادراک ریسک سرمایه گذاران متخصص و مبتدی را می توان با ۵ فاکتور مناسب اصلی به شرح زیر بیان کرد:
عدم اطمینان نسبت به عرضه کنندگان سهام