از جمله خصایص یهودیان، تلاش شدید و حرص شدید آنان برای دنیا و زندگی است، حتی اگر زندگی مذلّت‌بار و سراسر ننگ باشد؛ و قرآن این خصایص یهودیان را به بهترین و کاملترین وجه به تصویر کشیده است: «وَ لَتَجِدَنهَُّمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلىَ‏ حَیَوهٍ وَ مِنَ الَّذِینَ أَشْرَکُواْ یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَهٍ وَ مَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَن یُعَمَّرَ وَ اللَّهُ بَصِیرُ بِمَا یَعْمَلُون‏»^[۴۵۵]ای محمّد۶، می یابی یهودیان را که گمان می‌کنند آخرت تنها نصیب آنان است، نسبت به مردم بیشترین علاقه را به زندگی دنیوی دارند و تلاش زیادی برای این زندگی می‌کنند و به شدت از مرگ بیزار هستند. این امر تنها اختصاص به زمانهایی که از آرامش و امنیت برخوردارند، ندارد، بلکه حتی اگر هیچ آرامش و راحتی و امنیتی هم نداشته باشند، باز همین گونه هستند. آنان حتی نسبت به مشرکانی که اعتقاد به قیامت ندارند و معتقدند نعمت و بهره‌های این دنیا بزرگترین نصیب و بهره است، حرص شدیدتر و علاقه ی زیادتری به دنیا دارند به طوری که حتی آرزو دارند هزار سال طول عمر داشته باشند تا حدی که میزان علاقه ی آنان به این امر در ذهن هیچکس نمی‌گنجد«یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَهٍ» این آیه ی کریمه بدین ترتیب[ادعای یهودیان را مبنی بر اختصاص حیات اخروی به ایشان را تکذیب نموده است]^[۴۵۶]، چون اگر گمان آنان درست باشد، باید به رفتن به دیار آخرت علاقه‌مند باشند، ولی آنها مرگ را دوست ندارند و حتی فکر آن را هم به ذهنشان خطور نمی دهند. علامه طباطبائی می گوید:[حتی در سختی‌ها و اوضاع نامطلوب باز هم به بقاء و زندگی دنیا علاقه‌مند هستند و اینکه کلمه«حَیَوه»را نکره آورد، براى تحقیر دنیا بود.]^[۴۵۷] وگویی خداوند می‌فرماید: آنان به زندگی علاقه زیادی دارند، حتی اگر آن زندگی سراسر بدبختی و بیچارگی باشد. و اذعان به این مطلب است که صرف‌نظر از عزّت و کرامت، تنها مطلق زندگی مورد اهتمام آنان است و مَثَل مشهور یهودیان این است:«زندگی و بس.»آلوسی می گوید:[لفظ نکره ی«حَیَوه»بر سه معنا می تواند دلالت داشته باشد:

۱- برای تعظیم یعنی طولانی بودن حیات.
۲- برای تحقیر یعنی بیهوده بودن دنیا.
۳- برای ابهام از مقدار طول حیات.
«عَلىَ‏ حَیَوهٍ»یعنی در هر شرایطی، با هر نوع زندگی.]^[۴۵۸] شیخ طوسی گوید:[منظور از«النَّاس»همه ی مردم است. افعل تقضیل در«أَحْرَصَ»بدین معنا است که یهودیان نسبت به مردم، علاقه و اهتمام بیشتر به حیات و زندگی در دنیا دارند.]^[۴۵۹] با اینکه در تمامی انسانها به طور غریزی چنین حبّ و علاقه‌ای به زندگی وجود دارد، ولی آنان نسبت به دیگران گوی سبقت را ربوده‌اند و برای به دست آوردن آن، همه چیزشان را، حتی دین و کرامتشان را، فدا می‌کنند. بی‌شک تلاش زیاد برای حفظ زندگی منجر به ترس و پذیرش ظلم و ستم می‌گردد.[«مِنَ الَّذِینَ أَشْرَکُواْ »، با اینکه یهودیان جزء مردم هستند ولی باز به طور خاص بیان شده‌اند تا در توبیخ و مذمت یهودیان مبالغه بیشتری شود. و یهودیان با اینکه صاحب کتاب هستند، اما نسبت به مشرکین که نه صاحب کتاب هستند و نه به قیامت و رستاخیز اعتقاد دارند، علاقه بیشتری به زندگی دنیوی دارند]^[۴۶۰]و این خود دلیل عدم توجه و اهتمام به توصیه‌های کتابشان، مبنی بر دوری از حرص و علاقه به حیات پست دنیایی است.زمخشری‌گوید:[در این آیه یهودیان شدیداً توبیخ می‌شوند، زیرا حرص و علاقه ی مشرکان به زندگی دنیا، به سبب اینکه تنها حیات دنیایی را می‌شناسند و به قیامت و روز جزا ایمان ندارند، امری بعید نیست زیرا که این دنیا بهشت آنان است، اما حرص بیشتر و علاقه ی بیشتر کسی که صاحب کتاب است و به روز جزا ایمان دارد، واقعاً بزرگترین توبیخ و سرزنش را در پی دارد، و اگر بپرسی که چرا علاقه ی آنان به زندگی بیش از علاقه ی مشرکان است؟ پاسخ می‌گویم: چون می‌دانند که ناگزیر روانه ی آتش می‌شوند، ولی مشرکان چنین علمی ندارند و از این عاقبت بی‌خبرند.]^[۴۶۱]
سپس خداوند یکی از جلوه‌های این علاقه ی آنان را روشن می‌سازد:«یَوَدُّ أَحَدُهُمْ لَوْ یُعَمَّرُ أَلْفَ سَنَهٍ » یعنی: هر یک از آنها آرزو دارد هزار سال عمر به او داده شود! معمولاً مردم چنین آرزویی نمی‌کنند، چون آدمی به سنین کهولت می‌رسد و زندگی در آن سنین لذت‌بخش نیست. و خداوند می‌فرماید: طول عمر آنان، باعث نجات از عقوبت و جزای الهی نمی‌شود. و بالاخره هر چقدر عمر کنند، مرگ آنان را درمی‌یابد و به خاطر اعمال بدشان مجازات خواهند شد.«سَنَهٍ وَ مَا هُوَ بِمُزَحْزِحِهِ مِنَ الْعَذَابِ أَن یُعَمَّرَ»این جمله توضیح سرنوشت قطعی آنان و قطع رشته‌های آرزوها و آمال آنان است.[«بِمُزَحْزِحِهِ»اشاره به این است که طول عمر آنان هیچ تأثیری در کم شدن عذاب آنان ندارد.]^[۴۶۲]و فرموده ی خداوند:«وَاللَّهُ بَصِیرُ بِمَا یَعْمَلُون»تهدید و وعده ی عذاب آنان است، چرا که خداوند از تمامی اعمال آنان، آنچه پنهان می‌کنند و آنچه آشکار می‌سازند، دانا و آگاه است و آنان را آن طور که سزاوار هستند، مجازات خواهد نمود. و فرموده ی خداوند متعال آیاتی^[۴۶۳]در قرآن کریم مطرح ساخته است که «وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِقَوْمِهِ یَا قَوْمِ اذْکُرُواْ نِعْمَهَ اللّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ جَعَلَ فِیکُمْ أَنبِیَاء وَ. . .» [این آیات، ترس شدید بنی‌اسرائیل و سرپیچی و عصیان از رسولشان حضرت موسی۷و ترجیح دادن ذلّت و راحتی را بر بزرگی و عزّتِ همراهِ جهاد بیان می‌کند.و خداوند آنان را به عذاب تیه و سرگردانى گرفتار نمود.]^[۴۶۴][بعد از غرق شدن فرعون۷و سپاهیانش در مقابل دیدگان بنی‌اسرائیل و در پی آن رفتن بنی‌اسرائیل به سرزمین‌های شام، خداوند متعال به موسی۷وحی کرد که دوازده سرکرده از قوم بنی‌اسرائیل را انتخاب کند و دستور داد که آنان را به سرزمین مقدس، که در آن زمان کنعانیان در آنجا زندگی می‌کردند، بفرستد تا از احوال و اوضاع آنان باخبر شوند. حضرت موسی۷طبق دستور پروردگار عمل کرد. هنگام فرستادن این منتخبان برای تجسس و خبر آوردن از وضعیت سرزمین مقدس و اهالی ستمگر آنجا، به آنها گفت: از آنچه دیدید به جز من، برای کسی دیگر تعریف نکنید و به هیچ کس حرفی نزنید. وقتی این سرکردگان وارد سرزمین مقدس شدند و از وضعیت ساکنان آن منطقه اطلاع حاصل کردند، آنان را بسیار قدرتمند با بدنهای ستبر و آنجا را شهری مستحکم و دارای دژ یافتند. آنان به سوی موسی۷برگشتند و به آن حضرت۷که میان جمع کثیری از بنی‌اسرائیل بود، گفتند: ما به آن سرزمینی که ما را فرستادی، رفتیم و در حقیقت آنجا سرزمین شیر وعسل و. . . و همه چیز بود، اما ساکنان آن بسیار قوی هستند و شهرشان مستحکم و دارای دژ و قلعه است. و تمامی آن سرکردگان برگزیده، به جز دو نفر از آنان به نام‌های یوشع بن نون و طالب بن یفنه، فرزندان و نوادگان خود(سبط خود) را از جنگیدن نهی کردند. اما این دو نفر قوم خود را به اطاعت از پیامبرشان موسی۷ و مبارزه با کنعانیان دوشآدوش آن حضرت نصیحت و ارشاد کردند. . .، ولی بنی‌اسرائیل از امر و دستور این دو تن سرپیچی نمودند و از بقیه ی ده نفر سرکرده ی خود اطاعت نمودند و بر عدم جهاد اصرار ورزیدند و صدای خود را به گریه بلند کردند و گفتند: ای کاش در مصر یا در همین جا می‌مردیم. . . سپس گفتند: چرا خداوند ما را به این سرزمین آورد؟ آیا برای اینکه با شمشیر ستمگران کشته شویم و فرزندان و زنان ما به غنیمت به دست آنان بیفتند؟ بعد فریاد زدند: باید رئیسی برای خود برگزینیم و به مصر برگردیم… موسی۷ تلاش کرد که مانع آنچه از روی ترس و سرپیچی گفتند، شود و آنان را به مبارزه با ستمگران بکشاند. ولی آنان نسبت به او کور و کر شدند و خداوند به موسی۷ وحی نمود که سرزمین مقدس تا چهل سال بر آنان حرام است و به خاطر سرپیچی و عصیان و ترس به سرگردانی مجازات می‌شوند.]^[۴۶۵] بر اساس آیاتی که در این قسمت مطرح گردید کسانی که نسبت به زندگی دنیوی علاقه ای فوق العاده داشته و آزمندترین مردم نسبت به طلب حیات و زندگی هستند و حتی از انسانهای مشرک،که بهشت خود را تنها دنیا می بینند و بس، پا را فراتر گذارده و آرزوی عمر طویل، حتی تا هزار سال می کنند،گوئی خود می دانند که در آن دنیا هیچ گونه مأوائی ندارند و لذا همه ی همّ و غمّ ایشان چسبیدن به این زندگی دو روزه ی دنیاست ولو آنکه به ایشان سخت بگذرد و زیر بار مسئولیت رفتن به خاطر جهاد و مبارزه در راه حق، برای ایشان بی معنا بوده و از ترس حتی کوچکترین لطمه ای، خود را از دیدگان پنهان می دارند.
الگوسازی با توجه به نکات آیات مرتبط با فضائل اخلاقی یهود در قرآن
۱- مسلمانان آگاه باشند که از ویژگیهای مؤمنین اهل کتاب که بدان ستوده شده اند«أُمَّهٌ قَائمَهٌ» بودن است و این صفت پایداری ایشان را در زمینه هائی که یک فرد مؤمن راستین می بایست داشته باشد، ابراز می دارد.
۲- مسلمانان آگاه باشند که مؤمنین اهل کتاب به تلاوت آیات در طول شب می پردازند و این امر نشانه ی آن است که به خدا و روز قیامت ایمان مى‏آورند، امر بمعروف و نهى از منکر می کنند، در انجام دادن امور خیریه بر یکدیگر پیشدستى می نمایند و از افراد شایسته محسوب می شوند.
۳- مسلمانان آگاه باشند که مؤمنین اهل کتاب امر به معروف و نهی از منکر می کنند،به مردم طعام می رسانند و پوشش مورد نیاز ایشان را تهیه می کنند و برای هر نوع کمک به بهتر شدن امور مردم آمادگی دارند.
۴- مسلمانان آگاه باشند که هیچ امتى بهترین امت نخواهد شد مگر این که مسئولیت اجتماعى خود را با بینش درست و اخلاص کافى به انجام برساند. و ضامن این مسئولیت اجتماعى آن است که: به نیکى فرمان دهید و از بدى و زشتى جلوگیرى کنید. و بدانید که امر به معروف تنها منحصر به گفتن با زبان نیست، بلکه عبارت است از تلاش براى تحقق یافتن معروفها و نیکی ها از راههاى گوناگون. . . و نیز چنین است نهى از منکر.
۵- مسلمانان آگاه باشند که همچون خداوند متعال جانب انصاف را رعایت نموده و تمامی اهل کتاب را یکسان ندانسته و آن دسته ای را که از ایشان به راه حق پیوسته و از اکثریت فاسد اهل کتاب، فاصله گرفته اند و طریق ایمان و تسلیم به خدای یکتا را برگزیدند با نیکی یاد نموده و بدانند که مؤمنین اهل کتاب دارای صفات ممتاز ایمان به خدا و قرآن و کتاب آسمانی خودشان وخشوع در برابر خدا و حفظ کردن آیات الهی و نفروختن آن با بهای اندک متاع دنیوی هستند.
۶- مسلمانان آگاه باشند که مؤمنین اهل کتاب راسخ در علم هستند. دانش ژرف و ایمان روشن، هر دو، صاحبان خویش را به این که آئین را در کل باور نموده و بپذیرند و معتقد شوند به این که دینی که از سوی خدای یکتا فرود آمده است یکی است، سوق می دهد.
الگوسازی با توجه به نکات آیات مرتبط با رذائل اخلاقی یهود در قرآن
۱- مسلمانان آگاه باشند که اکثریت یهودیان از دیدگاه قرآن دارای اخلاق زشت و سرشت خبیث در رفتارهای بدی همچون کفر، انکار، غرور، خودبینی، ‌ترس،‌ دروغ، لجاجت و مکر و نیرنگ بازی،‌ عصیان و سرپیچی،‌ قساوت قلب، ‌انحرافات باطنی،‌ اقدام به بدی ها و گناهان،‌ خوردن اموال مردم آن هم به باطل یعنی از طریق ربا و دیگر خصوصیاتی که آنان را مستحق دوری از رحمت خدا و ذلّت و بدبختی ساخته استمی باشند..
۲- مسلمانان آگاه باشند که یهودیان فاسد می پندارند هرخوبی که نصیب دیگران گردد،گویی از آنان سلب شده است و چنانچه ببینند نعمتی نصیب سایرامت ها گردد، خشم سراسر وجودشان را در برمی گیرد. حسادت و خود خواهی، از جمله رذائل اخلاقی یهود است.
۳- مسلمانان آگاه باشند که بسیاری از اهل کتاب به پیامبری حضرت محمد۶کفر ورزیدند و از دستورات کتاب های خود دراین زمینه، ‌سرپیچی کردند و به قرآن کریم کافر شدند و در جهان امروز نیز درصدد نابودی هر گونه آثار از پیامبر خاتم۶هستند.
۴- مسلمانان آگاه باشند که اهل کتاب فاسد، به رغم علم به وجوب اطاعت از دستور الهی، مخالفت و لجاجت کردند زیرا قرآن کریم، تصدیق کننده ی تورات است و یهودیان نسبت به کتابی کافر شدند که، کتابشان را تصدیق می کند نه کتابی که با اصول کتابشان در تضاد است.
۵- مسلمانان آگاه باشند که اهل کتاب فاسد خیال می کردند که نبوت منحصر به آنان است و هرگز به خیال خود راه نمی دادند که خداوند نبوت را، از فرزندان اسحاق۷بردارد و میان فرزندان اسماعیل۷قراردهد و چون کفر آنان در نتیجه ی ستم، حسادت، تکبر و خودخواهی‌شان است، در نتیجه خواری و کوچکی و حقارت نصیب آنان می‌گردد.
۶- مسلمانان آگاه باشند که خداوند به انواع بدی‌هایی که اهل کتاب و در رأس آنان یهودیان در دل دارند، اشاره می‌کند و می‌فرماید: آنان آرزو دارند که مسلمانان از دین حقِ خود، به همان کفری که قبلاً بر آن بودند، بازگردند.
۷- مسلمانان آگاه باشند که خداوند در نکوهش اهل کتاب به علت آرزو و تمایلاتشان، برای مؤمنان روشن می‌سازد که یهودیان چنین امری را از کتابها دستور نگرفتند، بلکه کتاب‌هایشان آنان را از این اخلاق پست و نکوهیده باز می‌دارد، ولی به خاطر بدطینتی و بدسرشتی، حسادت به قلب‌های آنان نفوذ کرده به طوری که بازداشتن آنان از حسد و یا بازداشت حسد از آنان سخت است.
۸- مسلمانان آگاه باشند که دستور خداوند به عفو و بخشش و گذشت در باره ی اهل کتاب اشاره به این دارد که مؤمنان با وجود تعداد اندک، صاحب قدرت و عظمت بودند و مؤمنان به ‌رغم ضعف و کم‌توانی، به منزله ی افرادی قوی و قدرتمند در نظر گرفته می‌شوند و اهل کتاب با وجود کثرت، در موضع ضعف قرار داده می‌شوند. حق، باطل را مغلوب می‌سازد و تنها با غفلت حق است که باطل باقی می‌ماند.
۹- مسلمانان آگاه باشند که این خصیصه ی یهود است که آنان با اانبیای الهی ازجانب خداوند عهد و پیمان بستند، ولی همواره عهد شکنی نموده اند.
۱۰- مسلمانان آگاه باشند که یهودیان نیز همچون نیاکان خویش رذائل اخلاقی و پیمان شکنی را به ارث برده اند، ‌به جز گروه اندکی از آنان، بقیه ی یهودیان همچون گذشتگان خود، گمراه بودن و قساوت قلب و ‌پیمان شکنی و انحراف از راه راست را، جز‌ء خصایص خود حفظ نموده اند.
۱۱- مسلمانان آگاه باشند که آیاتی از قرآن اشاره دارد که خداوند از یهودیان پیمان گرفت که یکدیگر را نکشند. کسی را از خانه ی خود بیرون نکنند اگر یکی از آنان به اسارت در آمد، با پرداخت فدیه از اموال خود، ‌او را آزاد کنند و از دست دشمنان نجات دهند.
۱۲- مسلمانان آگاه باشند که خداوند اهل کتاب فاسد را توبیخ و نکوهش می کند نسبت به این که میان احکام خداوند تمایز قائل شده اند و ایشان درقیامت به شدت عذاب می شوند و غیر از خدا یار و یاوری نمی یابند.
۱۳- مسلمانان آگاه باشند که از جمله رذایل اخلاقی بنی اسرائیل که به سبب جهل،‌ فسوق،‌ حرص، ‌سست ارادگی مرتکب می شدند، فریبکاری و دسیسه برای ویران ساختن شرایع بود تا از طریق این راه ها و دسیسه ها به آرزوها و امیال و شهوات خود دست یابند و بدین شکل از عذاب و مجازات هم درامان بمانند. وخداوند نخست آنان را به عذاب دردناک یعنی فقر و بدبختی و تنگدستی در زندگی مجازات نمود و وقتی از کردار خود بازنگشتند و راه هدایت را برنگزیدند آنان را از جهت جسمانی و خلقت مسخ نمود و واقعاً تبدیل به میمون(‌بوزینه)‌شدند.
۱۴- مسلمانان آگاه باشند که اهل کتاب فاسد، سخنان دروغ را می شنوند و می پذیرند . بسیار مال حرام می خورند و یهودیان با وجود علم و آگاهی از حکم خداوند در مورد ربا، به سبب حرص شدید به کسب مال، ربا خوردند و با این کار هم به حدود الهی و هم به حقوق مردم تجاوز کردند.
۱۵- مسلمانان آگاه باشند که از بارزترین رذائل بنی‌اسرائیل آن است که بارها در قرآن کریم به آن اشاره شده مسئله ی تحریف کلام خداوند از جایگاه اصلی خود می باشد که به سبب عدم بینش الهی و موضع‌گیری کافرانه ی یهود در برابر نعمتهای الهی و نیز گستاخی آنان نسبت به دین و سوء ادراک آنان نسبت به اهداف شریعت و قساوت قلوب یهودیان بعد از مشاهده ی نشانه‌ها و دلایل آشکار صورت گرفت.
۱۶- مسلمانان آگاه باشند که ناامیدی از ایمان آوردن یهودیان بنا به دو دلیل است: اول: تصویر حالات نکوهیده یهودیان که در آیات قبل از این آیه اشاره شده است. دوم: تحریف کلام خدا از روی علم و اطلاع و از روی تعمد.
۱۷- مسلمانان آگاه باشند که برخی از یهودیان، علاوه بر تحریف، اهل نفاق و تدلیس نیز هستند و در ظاهر اظهار ایمان مى‏کنند، تا خود را از اذیت و طعن و قتل حفظ کنند، اما خواستند حقیقت و منویات درونى خود را از خدا بپوشانند، و خیال کردند اگر پرده‏پوشى کنند، می توانند امر را بر خدا مشتبه سازند، با اینکه خدا به آشکار و نهان ایشان آگاه است.
۱۸- مسلمانان آگاه باشند که از خصایص یهودیان، تلاش شدید و حرص شدید آنان برای دنیا و زندگی است، حتی اگر زندگی مذلّت‌بار و سراسر ننگ باشد و حتی از انسانهای مشرک،که بهشت خود را تنها دنیا می بینند و بس، پا را فراتر گذارده و آرزوی عمر طویل، حتی تا هزار سال می کنند،گوئی خود می دانند که در آن دنیا هیچ گونه مأوائی ندارند و لذا همه ی همّ و غمّ ایشان چسبیدن به این زندگی دو روزه ی دنیاست ولو آنکه به ایشان سخت بگذرد.
۱۹- مسلمانان آگاه باشند که طول عمر یهودیان(یا هر کس رویه ی آنان را در پیش بگیرد) هیچ تأثیری در کم شدن عذاب آنان ندارد.
فصل سوم
الگوسازی قرآن کریم در مواجهه
با
عملکرد یهود
مقدمه
قرآن کریم در برخورد با یهودیان روش های گوناگونی داشته است که به طور کلی می توان آن را بر دو قسم تقسیم نمودکه عبارت است از: مواجهه ی قرآن کریم با یهود در زمان عدم جنگ (برخورد مسالمت آمیز) و مواجهه ی قرآن کریم با یهود در زمان جنگ(برخورد قهرآمیز).
که این دو الگو دارای زیرمجموعه هایی می باشد که در دو بخش جداگانه، تلاش شده است که به اهمّ موارد آن پرداخته شود. نکته ی قابل توجه آن است که پیامبر اسلام۶بنابر تأئید و تأکید قرآن کریم^[۴۶۶]، اسوه ی حسنه ای است که کلام و عمل او^[۴۶۷] بر اساس موازین الهی و پیروی از وحی خداوندی است^[۴۶۸]و در این قسمت به لحاظ عمیق شدن در چگونگی برخورد قرآن با یهودیان مدینه، ناگزیر به بیان نحوه ی رفتار پیامبر اکرم۶با یهودیان است که این امر هیچ گونه منافاتی با برخورد قرآن کریم با یهودیان ندارد و درحقیقت رفتار پیامبر اسلام۶، الگوی تمام نمای قرآن کریم است،و از این رو می توان با اطمینان کامل به مواجهه ی حضرت محمّد۶، نسبت مواجهه ی قرآن با یهود را داد و لذا به خاطر بهتر مشخص شدن برخورد عملی خداوند با یهودیان، آیات قرآنی و رفتارهاى گوناگون پیامبر اکرم۶درباره ی یهودیان توأم با یکدیگر، از زوایای مختلف، مورد بررسی قرار خواهد گرفت. امید است که از این رهگذر به رغم بضاعت اندک نگارنده، با توفیق الهی، حداکثر نتایج مورد رضایت خداوند متعال و معصومین:به دست آید.
بخش اول
الگوسازی قرآن کریم
در
مواجهه با یهود
در زمان
عـدم جنگ
مقدمه

پژوهش پیمایشی برای بررسی توزیع ویژگیهای یک جامعه آماری به کار می رود. این نوع پژوهش برای پاسخ دادن به پرسشهایی مانند اینکه “ماهیت شرایط موجود چگونه است؟"، “چه رابطه ای میان رویدادها وجود دارد؟ “و وضعیت موجود چگونه است؟” به کار گرفته میشود.

با توجه به اینکه این پژوهش به منظور بررسی و توصیف میزان و نوع استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در برنامه درسی معلمان مدارس متوسطه در شهر بابل است، داده های بدست آمده مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت.
جامعه، نمونه و روش نمونهگیری
پژوهش حاضر، شامل دو جامعه آماری است. جامعه اول مورد بررسی شامل کلیه معلمان مدارس متوسطه دولتی شهر بابل در سه رشته علوم انسانی، تجربی، ریاضی فیزیک ، در سه پایه اول، دوم و سوم میباشد. که شامل ۶۲ مدرسه و ۵۷۸ معلم است. جامعه دوم شامل دانشآموزان مدارس متوسطه برای بدست آوردن عملکرد تحصیلی آنها در سال تحصیلی ۸۸-۸۷ است. هدف از دستیابی به عملکرد تحصیلی بررسی نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات بر عملکرد تحصیلی آنان است. جامعه دانش آموزان شامل سه رشته علوم انسانی، تجربی، ریاضی فیزیک، در سه پایه اول، دوم و سوم در مدارس متوسطه بوده اند.
در این تحقیق مدارس غیر انتفاعی و غیر دولتی و بزرگسالان خذف شدند و نمونه آماری تنها از میان مدارس دولتی انتخاب شده اند.
نمونه آماری معلمان
برای تعیین نمونه مورد نیاز با توجه به روش تعیین حجم نمونه در پژوهش‌های غیرآزمایشی، تعداد نمونه مورد نیاز با بهره گرفتن از فرمول زیر بدست می‌آید:
که در آن

: مقدار متغیر متناظر با سطح اطمینان a - 1
: واریانس متغیر مورد مطالعه
: اشتباه مجاز اندازه‌گیری
در این پژوهش، ۹۶/۱ =  و ۲۵/۰ =  و ۰۷ /۰ =  منظور شده است که با توجه به موارد فوق حداقل نمونه مورد نیاز اینگونه قابل محاسبه می‌باشد:

برای نظم بیشتر در پژوهش و اطمینان از اینکه از هر رشته تدریس، یک معلم در این مدارس به پرسشنامه ها پاسخ خواهند داد تعداد نمونه به ۲۷۰ معلم افزایش یافت. علت اینکه ۱۵ رشته درسی انتخاب شد، این بود که بعضی از دروس مثل ریاضی، هندسه، حسابان معلمان مشترک داشتند.
جدول ۳-۲ رشته تدریس، تعداد مدارس و تعدادمعلمان

=۰,
=۰,
حل معادله برای شرایط بحرانی :

W=
باجایگزین کردن W= در تابع لاگراژین و با بهره گرفتن از بعنوان قید جدید مساله بهینه را می‌توان به شکل زیر بیان کرد:
یافتن ماکزیمم مقدار
(۱-۶)
در مورد رابطه:
برای هر نمونه آموزشی در ضرب کننده لاگرانژ یک وجود دارد. که این نمونه‌‌ها‌ به ازای هر مثبت به بردارهای پشتیبان موسوم هستند. در نهایت با داشتن مقادیر و حل مساله، رابطه پیش‌بین‌گر، ماشین بردار پشتیبان‌‌ بصورت زیر بیان می‌شود:
(۱-۱)f(x) = (+b)=
که مقدار b برابر است با:
(۱-۷) b =
مجموعه بردارهای پشتیبان است.

• • تفکیک ناپذیری :

تکنیک جداسازی داده‌ در یک فضای ویژه با تابع نگاشت ‌‌غیرخطی که این قابلیت جداسازی بصورت خطی بود؛ بیان گردید. برای شرایطی که تفکیک ناپذیری در داده وجود داشته باشد. در نظر گرفتن متغیری بنام لقی() ضروری است (شکل(۱-۸)).
معادلاتی که در بخش تفکیک پذیری بیان شد. با در نظر گرفتن متغیر لقی بصورت زیر بیان می‌شود:
f() = [w, ]+ b ≥ ۱- , for =1
f() = [w, ]+ b ≤ −۱+ , for = −۱:
شکل(۱-۸): جداسازی با متغیر لقی
برای اینکه الگوریتم از راندمان خوبی برای جداسازی برخوردار باشد نیاز به بهینه سازی ساختار ماشین بردار پشتیبان‌‌ خواهد بود که با در نظر گرفتن شروط فوق مطابق مراحل زیر انجام می‌پذیرد.
یافتنx وb کمینه:
(۱-۸)
در رابطه
+b)
مساله بهینه می‌تواند با بهره گرفتن از تابع لاگراژین بدست آید:
L(w,b,α)=w-[+b)-1+]+ ≥ ۰,
جایی که ضرب کننده‌های‌‌ لاگرانژ هستند با لحاظ و با در نظر گرفتن همه شرط‌‌ها‌ داریم:
= w-
(۱-۹) = -
= C–
{Φ(}=۰ ,, ۰ ,≥۰ ,≥۰
با جایگذاری در تابع لاگراژین و با بهره گرفتن از بعنوان قید جدید مساله بهینه می‌شود:
یافتن کمینه
(۱-۱۰)
که در نهایت مساله ماشین بردار پشتیبان‌‌ بفرم زیر تبدیل می‌شود:
f(x) = (+ b)=
b =
از آنجایی که داده‌‌‌ها‌ در مساله آموزشی بفرم نقطه هستند ابتدا نگاشت دیتا در فضای H اقلیدوسی (هیلبرت) با بهره گرفتن از تابع نگاشت ‌‌غیرخطی که بصورت
→H,x→
تعریف می‌شود؛ انجام می‌پذیرد.
الگوریتم آموزشی تنها وابسته به داده‌ نقاط است. و می‌توانیم یک هسته مثبت معین (تابع تبدیل) بکار برد. برای تعمیم نقاط خواهیم داشت:
(۱-۱۱)
که برای تست الگوریتم از تابع علامت^[۲۲] با رابطه(۱-۱۲) زمانی‌که بعنوان بردار پشتیبان است (یعنی ) صورت می‌پذیرد.
(۱-۱۲) f (x) =
و برای کاربردهایی که مستلزم جداسازی در فضای متفاوت می‌باشد. از تابع نگاشت غیرخطی استفاده می‌گردد. که متداولترین آنها در ماشین بردار پشتیبان‌‌ تابع تبدیل چند جمله‌ای و تابع با پایه شعاعی^[۲۳] است [۱۳].
(۱-۱۳) )
۱-۴ مروری بر روش های استخراج “Trend”
بیشترین روش‌ها‌‌ی استفاده ابزاری از استخراج “Trend” شامل تقریب یا تخمین سیگنال بصورت تکه‌ای خطی یا استخراج بصورت قطعات نرم در فرم نمایی است. نتیجه اینکه، اطلاعات به صورت فشرده و با ‌رگرسیون‌خطی در دسترس قرار‌می‌گیرد. محققان در تحلیل‌ها‌‌ی تصویری و نیز در موارد مربوط به داده‌کاوی، معمولا بر روی تقریب خطی کار می‌‌کنند. و این ‌در‌حالی است، که داده‌ها‌‌ی مربوط به فرآیندهای صنعتی غالبا دارای مدل غیرخطی هستند. مناسب‌ترین روش برای داشتن یک برآزش خوب استفاده از روش ‌میانگین‌مربعات خطاست^[۲۴]. که در این حالت تقریب یک سیگنال می‌‌تواند به صورت تکه‌ای یا قطعاتی از توابع ‌‌‌چند‌جمله‌ای و هم به صورت توابع پایه‌ای ازقبیل “Wavelets” یا “B-splines” آنچه که در بخش قبل اشاره شد؛ در‌نظر ‌گرفته ‌شود.
روش پنجره زمانی ثابت:
روش پنجره زمانی ثابت که در این ‌پایان‌نامه استفاده‌ شده ‌است. روشی‌است که در آن مجموعه داده‌ها‌‌ به تکه‌ها‌‌ی مساوی با طول برابر تقسیم‌شده و تابع چندجمله‌ای با درجه m روی داده برآزش‌می‌شود (رگرسیون). در هر قطعه از سیگنال با فرض عدم وجود خطا، خواهیم‌داشت:
ماتریس اطلاعات ورودی و خروجی معلوم سیستم در لحظه t می‌‌باشد که برابر:

مقدمه

بررسی صورت گرفته در پایگاه اطلاعاتی کتابخانه ملی و پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران و نگاهی به پژوهش­های پیشین در این زمینه نشان می­دهد که پژوهش­های انجام شده بسیار محدود می­باشد. در اینجا برخی از این پژوهش­ها را در سطح داخلی و خارجی بیان می­کنیم. صنعت گردشگری دارای واژگان و اصطلاحات مربوط به خود می­باشد که معمولاً به طور واضح برای استفاده کنندگان مشخص نبوده و گاهی به جای‌یکدیگر به کار می­روند. لذا به تعریف برخی واژه­ های رایج در این بخش اشاره می­کنیم. در ادامه فصل به بررسی نقش امکانات و تبلیغات و همچنین به بررسی نقش ارتفاعات منطقه در جذب گردشگر می­پردازیم. در پایان با معرفی استان ایلام و جاذبه­های گردشگری آن بحث این فصل را تکمیل می­کنیم.

۲-۱-­ پیشینه پژوهش
۲-۱-۱-پژوهش­های خارجی
از آنجایی که پژوهش حاضر در صدد ارزیابی توان مناطق طبیعی اطراف شهرها به منظور توسعه گردشگری است، در ابتدا به بیان مواردی از پژوهش­های صورت گرفته در این حیطه که از آن­ها بهره گرفته­ایم، می­پردازیم. از جمله این پژوهش­ها: پژوهشی با عنوان «پتانسیل­های طبیعت گردی منطقه است» که توسط دانشگاه والایلاک انجام شده است. هدف آن مطالعه رشد گردشگری در تایلند بر اساس جاذبه­های طبیعی بود. نتیجه این پژوهش به عنوان پایه­ای برای راهنمایی مدیریت یک منطقه طبیعی خاص، بر مبنای چهار جنبه قابلیت ­های اجرایی:
تجهیزات و خدمات، دادن توضیحات و آگاه سازی کنترل تاثیر محیطی و اجتماعی – اقتصادی و مشارکت عمومی برای مدیریت پتانسیل­های طبیعی منطقه است (Walailak, 2011University). پژوهشی دیگر در تایلند با عنوان «پروژه منظقه­بندی کردن منطقه گردشگری» توسط دانشکده جنگلداری در دانشگاه کاستسارت انجام شده که در آن اراضی بر اساس پتانسیل آن­ها برای فراهم آوردن موقعیت­های گردشگری متفاوت طبقه ­بندی شده است. نتیجه این پروژه تهیه نقشه مکان­های گردشگری و یک کتاب راهنمایی منطقه بندی درباره چگونگی اداره هر منطقه طبق تجارب مورد انتظار بوده است (Faculty of Forestry, 2010). همچنین پژوهشی توسط لیزام.کمپ، بل (۲۰۱۰) در استیونال واقع در کاستاریکا تحت عنوان «گردشگری در مناطق طبیعی روستاهای در حال توسعه» انجام گرفته است. این پژوهش طبیعت­گردی و منابع بالقوه منتج از آن برای اجتماع داخلی (محلی) را در غیاب برنامه­ ریزی یا مداخله دولت بررسی می­ کند. نتایج حاصله نشان می­دهد که با نداشتن یک برنامه­ ریزی رسمی، احتمال بیشتر شدن سود توسعه گردشگری محدود خواهد شد.
بر این اساس، گسترش آگاهی و اطلاعات و نوعی برنامه­ ریزی را در این منطقه مطرح می­ کند (Campbell, 2010).
۲-۱-۲-­ پژوهش­های داخلی
در ایران مطالعات متنوعی در زمینه موضوع مورد مطالعه انجام گرفته که به برخی اشاره می­ شود: نوروزی آوارگانی (۱۳۸۹) در ارزیابی توان محیطی برای توسعه گردشگری در دهستان چغاخور چنین نتیجه گرفته­اند که منطقه نامبرده دارای توان­ها و منابع متنوع محیطی و پدیده ­های طبیعی و انسانی جاذب گردشگری است. این بررسی نشان می­دهد تمامی سطح منطقه برای توسعه توریسم (شامل تفرج گسترده و تفرج متمرکز) از توان بالایی برخوردار است. مبینی (۱۳۹۱) در طرح بررسی و ارزیابی پدیده ­های طبیعی جاذب گردشگر در استان یزد به شناخت و معرفی پدیده ­ها و مکان­های طبیعی و زیست – محیطی جاذب گردشگری در سطح استان پرداخته و نتایج این پژوهش حاکی از اهمیت و نقش گردشگری در توسعه پایدار استان است. مطالعه عالی، ۱۳۸۷ در ارتباط با بررسی جاذبه‌های گردشگری شهرستان شیروان چرداول در راستای جذب توریست، چنین نتیجه گرفته­اندکه منطقه نامبرده دارای توان­ها و منابع متنوع محیطی و پدیده ­های طبیعی و انسانی جاذب گردشگری است. این بررسی نشان می­دهد تمامی سطح منطقه برای توسعه توریسم از توان بالایی برخوردار است. مطالعه رحیمی مقدم ۱۳۹۰ نقش امنیت در توسعه صنعت گردشگری در استان ایلام با تاکید بر مرزها نشان می­دهد که ارائه راهکارهایی برای کاهش مشکلات مرزی و همچنین بسط و گسترش خطوط ارتباطی و استفاده از وسایل مدرن حمل و نقل، توسعه خدمات هواپیمایی و فرودگاهی، و بهبود تاسیسات بهداشتی و شبکه ­های آب و…. باعث جذب گردشگران خارجی و داخلی در این منطقه می­ شود. (مطالع نظری، ۱۳۹۰) بررسی توان‌های توسعه گردشگری در استان ایلام نتیجه پژوهش بیان می­ کند که استان ایلام علی رغم برخورداری از جاذبه­های طبیعی توریستی، بهره چندانی از امتیاز موجود نبرده و این استان از قابلیت فوق العاده­ای برای جذب گردشگر، برخوردار می­باشد.
۲-۲-­  و طبیعت­گردی
صنعت گردشگری به نوبه خود دارای واژگان و اصطلاحات مربوط به خود می­باشد که معمولاً به طور واضح برای استفاده کنندگان مشخص نبوده و گاهی به جای‌یکدیگر به کار می روند. در زیر به چند تعریف رایج در این بخش اشاره می گردد.
۲-۲-۱-­ گردشگر
معادل واژه انگلیسی توریست می­باشد و منظور از آن هر فردی است که فعالیت گردشگری انجام می­دهد (کاظمی، ۱۴:۱۳۹۰). در لغتنامه­ها، گردشگر را فردی معرفی می­ کنند که اقدام به مسافرت به شکل تور می­نماید مسافرتی که معمولاً برای فعالیت­های حرفه­ای، تفریحی، تحصیل انجام می­ شود و نقطه آغاز و پایان آن یکی و معمولاً خانه فرد است (ضیائی،۳:۱۳۸۹).
۲-۲-۲-­ مفهوم واژه توریسم
گردشگری معادل فارسی و کاملاً دقیق واژه Tourism در زبان­های انگلیسی، فرانسه و آلمانی است که به صورت مصطلح در زبان فارسی به صورت جهانگردی ترجمه شده است. ریشه این واژه از اصطلاح Tornus یونانی و لاتین گرفته شده که یکی از معانی آن گردش کردن و یا گشتن است و با پسوند Ism یا گری به صورت اسم مصدر Tourism یا گردشگری در آمده است.
۲-۲-۳-­ تفریح در جنگل^[۱]
جنگل­ها مکان­های عمده­ای برای تفریح گردشگران پویا و فعال می­باشند مخصوصاً برای چادر زنان و بوته و شاخ و برگ پیماها.
تفریح در جنگل می ­تواند آهسته و کوتاه قدم بر داشتن و مسیر طولانی راه پیمودن (کوچ نشینی) باشد و یا می­توان ماهیگیری و قایق­رانی در جایی که آب وجود دارد را شامل شود و همچنین جنگل­ها مکان­هایی برای گردشگری طبیعت، گردشگری ماجراجویانه و طبیعت گردی هستند. در جایی که جنگل­ها از اهمیت ویژه­ای برخوردار هستند ممکن است از آن­ها به عنوان پارک ملی حفاظت شود.
۲-۲-۴-­ گردشگری طبیعت­گرا^[۲]
این لغت اغلب مترادف لغت اکوتوریسم به کار می­رود. که افزایش آگاهی در مورد محیط و قابلیت دسترسی به نواحی دور دست باعث رشد سریع این نوع گردشگری شده است که عموماً سفر و بازدید از طبیعت همراه با تلاش برای محفاظت از آن را شامل می­گردد. که بازدید از جنگل­های انبوه مناطق استوایی، بازدید از زیستگاه­های پستانداران و … از این جمله می­باشند.
۲-۲-۵-­ نوآوری^[۳]
در رابطه با گردشگری چهار نوع نوآوری را می­توان شناسایی کرد.
۲-۲-۵-۱-­ نوآوری­های محصول
کالاهایی که هر یک کاملاً جدید و یا در زمینه ­های جدید هستند منتج می­ شود.
۲-۲-۵-۲-­ نوآوری­های فرایند
که توسعه و بهره ­برداری از تکنولوژی یا نظریه­ های فنی جدید در فرایند­های جدید تجاری را در بر می­گیرد.
۲-۲-۵-۳-­ نوآوری­های مدیریت
که چهارچوب­ها را بر اساس عملکرد سازمان یافته قبلی اصلاح و بهبود می­بخشد.
۲-۲-۵-۴-­ نوآوری­های قانونی
که رابطه خارجی و ظاهری بین مصرف کننده و دیگر اعضای زنجیره­ای را بالا می­برد.
۲-۲-۶-­ سفراختیاری^[۴]
که تمامی انواع گردشگری غیر اجباری را شامل می­ شود که معمولاً پس از انجام سفرهای اجباری که مربوط به مسئولیت­های اجتماعی و سازمانی مانندکار یا خانواده است، صورت می­گیرد. این نوع سفرها به علت اینکه زمان فراغت را شامل می­شوند دلپذیر و لذت بخش هستند. این نوع سفر از طریق مطالعات بودجه بندی زمانی یا درک میزان آزادی در انتخاب می­توانند اندازه گیری شوند.
۲-۲-۷-­ گردشگری پایدار^[۵]
بر گرفته از مفهوم توسعه پایدار که در سال ۱۹۸۷ در گزارش کمیسیون توسعه و محیط زیست سازمان ملل تعریف شده این واژه برای تمامی گونه­ های گردشگری که در دراز مدت با محیط­های زیست محیطی اجتماعی و فرهنگی سازگار جهانی گردشگری، گردشگری پایدار را به عنوان مدلی از توسعه اقتصادی تعریف کرده است که طراحی می­ شود تا: کیفیت زندگی مردم جامعه میزبان را بهبود بخشد، تجربه­ نابی برای بازدید کننده به همراه داشته باشد. کیفیت محیط زیست را حفظ نماید و اجرای آن هم بستگی به جوامع میزبان و هم بازدید کنندگان دارد.
۲-۲-۸-­ گردشگری ورزشی^[۶]
سفرها و بازدیدهایی که به انگیزه شرکت در یک مسابقه ورزشی و یا تماشای آن صورت می­گیرد.
۲-۲-۹-­ شاخص عملکرد گردشگری^[۷]
سنجش خام اهمیت گردشگری در یک منطقه که با بررسی نسبت تعداد تخت موجود و جمعیت ساکن سنجیده می­ شود.
۲-۳-­ طبقه بندی انواع توریسم
۲-۳-۱-­ انواع توریسم
توریسم دارای انواع مختلفی بوده که بر اساس عوامل متعدد می­توان تقسیم بندی­هایی را برای آن قائل شد. مهم­ترین عواملی که می­توان بر اساس آن انواع مختلفی از توریسم را تعریف و طبقه ­بندی نمود عبارتند از:
۲-۳-۱-۱-­ از نظر زمانی
فعالیت­های گردشگری را به شکل کوتاه مدت (کم­تر از یک روز)، میان مدت (یک تا سه روز) و دراز مدت (بیش از سه روز) از یکدیگر تفکیک می­ کند (موسایی ،۱۳۸۶: ۱۸).
۲-۳-۱-۲-­ از نظر مکانی
گردشگری را به صورت فعالیت­های گردشگری در حوزه نزدیک، حوزه میانی و حوزه خارج یا دور تقسیم بندی می­ کند.
۲-۳-۱-۳-­ از نظر تابعیت
گردشگران به دو گروه گردشگران خارجی و بین المللی و گردشگران داخلی تقسیم می­گردد.
۲-۳-۱-۴-­ از لحاظ انگیزه سفر
بر اساس آن گردشگری با انگیزه­ های استراحتی، تفریحی، درمانی، زیارتی، فرهنگی، اقتصادی، ورزشی و … از یکدیگر تفکیک می­شوند.

۱

۱۵

تعداد بخش

۳

۹

تعداد دهستان

۷

۲۱

تعداد آبادی

۴۰

۱۸۲

منبع: یافته های پژوهش بر اساس داده های آماری مرکز آمار ایران، ۱۳۹۰.
۳-۳.ویژگی زمین شناسی
۳-۳-۱. زمین شناسی استان البرز در ترسیر وکواترنر
در ائوسن ، سازند کرج شامل تناوبی از سنگهای ولکانیکی آندزیتی و پیروکلاستیکهای آن است که حد زیرین این سنگها کنگلومرای فجن بوده و روی سازند کرج را سازند کند پوشانده است که تنوع و نسبت سنگها در بخشهای مختلف میباشد . عمده بیرون زدگیهای سنگهای ائوسن در امتداد باختر شمال باختری – خاوری جنوب خاوری گسترش داشته و از شمال کرج تا خاور دماوند ادامه مییابد . سنگهای الیگوسن عمدتا از ماسه سنگ ، مارن ، شیل ، کنگلومرا و سنگهای آتش فشانی تشکیل شده است . طبقات دارای نمک و گچ گسترش و ضخامت قابل توجهی دارند .
  ۳-۳-۲.کواترنر تا میوپلیوسن
بیش از ۵۰ درصد از سطح چهارگوش تهران از نهشتههای دوران کواترنر پوشیده شده است که در ۷ واحد زیر دسته بندی شده اند : آبرفت رودخانه ، پوشش کویری رسی – نمکی و دریاچه نمک ، آبرفت تهران ، تراسهای آبرفتی ، زمین لغزش و سنگ ریزش ، کنگلومرای دانه ریز و ماسه های سازند کهریزک منتسب به پیلو – پیلوستوسن و بالاخره کنگلومرای سازند هزار دره که منتسب به میوپلیوسن میباشد . البته سنگهای ولکانیکی کوه دماوند نیز در مجموعه سنگهای پلیو – کواترنر قرار میگیرند .
 ۳-۳-۳. کانسار اشتهارد ( چشمه شور)
کانسار نمک اشتهارد در ۱۴ کیلومتری شمال باختر اشتهارد درون پادگانه ها نهشته های آبرفتی کواترنر قرار گرفته است (معاونت برنامه ریزی استانداری البرز ،۱۳:۱۳۹۰) .
۳-۴.وضعیت توپوگرافی
توپوگرافی منطقه مورد مطالعه از خصوصیات عمومی دامنه های جنوبی رشته کوه های البرز پیروی مینماید . بعد از تپه ماهورها ، مناطق میانی را جلگه های مسطح تشکیل میدهند که متناوبا توسط رودخانه ها و مسیلهایی که از ارتفاعات شمالی سرچشمه گرفته اند قطع میگردند . از سمت شرق و شمال و شمال غربی به ترتیب به کوه های حصار ،سرجوب ،بیلقان ، برگیرگ ، سیاهکلان و آتشگاه محدود می گردد که بخش قابل توجهی از مساحت شهر در دامنه ارتفاعات فوق گسترش یافته است .
ارتفاعات شهر بر حسب ارتفاع و موقعیت به شرح زیر قابل تقسیم می باشد :
۳-۴-۱.کوه ها : این اراضی در ارتفاعات ۱۴۰۰ الی ۲۲۳۰ متری واقع شده و شیب آنها از ۱۶ الی ۱۰۰ درصد متغیر بوده و شامل کوههای بیلقان در شرق ، بیجه کوه ، سیاهکلان ، آتشگاه و ورزان در شمال کرج می باشد .
۳-۴-۲.تپه ها : این اراضی در پای کوه ها قرار گرفته و شیب آنها بین ۸ تا ۱۶ درصد متغیر می باشد و شامل دامنه های جنوبی ارتفاعات شمالی ، تپه مرادآب ،تپه ماهورهای شمال باغستان ، گوهردشت و حصارک با ارتفاع متوسط ۱۲۰۰ تا ۱۴۰۰ متر میباشد .
۳-۴-۳.دشت : این ارضی که قسمت اعظم مساحت شهر کرج را باشیب ۱ الی ۸ درصد در برمیگیرد و شامل ارضی گوهردشت ، حصارک ، شاهین ویلا ، باغستان ، جهانشهر تا جنوبی ترین اراضی شهر واقع در مهرشهر و فردیس می باشد (مطالعه توسعه اقتصادی و اجتماعی استان البرز،۱۳۹۰: ۹-۸) .
شکل (۳-۲) نقشه توپوگرافی شهرستان رستم
مآخذ : ترسیم نگارندگان ،۱۳۹۲ .
۳-۵.وضعیت شیب شهر
بر اساس مطالعات صورت گرفته و نتایج حاصل از این مطالعات ، ارتفاعات شرقی و شمالی شهر از مناظر طبیعی مسلط و موثر بر سطح شهر محسوب میگردند . وجود شیب متداوم از شمال به جنوب شهر ضمن اینکه مشکلاتی در زمینه تراس بندی و استفاده از اراضی دامنه ها و رعایت شیب های نامناسب در طراحی گذرگاههای شبکه دسترسی وهزینه ها مربوطه فراهم ساخته متقابلا تسهیلاتی در سیستمهای دفع آبهای سطحی فاضلاب ، آبرسانی ، گازرسانی و استفاده از نور مناسب برای واحدهای ساختمانی ایجاد نموده است .

از نظر شیب شهر کرج را میتوان به سه طبقه به شرح زیر تقسیم نمود :
اراضی واقع در شیب های بالای ۱۶ درصد که عمدتا شامل کوههای شمال غربی و شمال و شرق کرج می باشد .
اراضی واقع در شیب های ۸ تا ۱۶ درصد که عمدتا شامل اراضی پایکوهی و تپه ماهورهای باغستان و گوهردشت و حصارک و … میباشد .
اراضی واقع در شیبهای ۱ الی ۸ درصد که عمدتا در برگیرنده اراضی دشتی واقع در گوهردشت ، باغستان ، حصارک ، شاهین ویلا ، فردیس و مهرشهر است (مهندسین مشاورپژوهش و عمران ،۱۳۶۸: ۲۲-۱۴) .
۳-۶.بررسی حرکات فعال زمین (زلزله )
اطلاعات و آمار سازمان زمین شناسی در مورد شدت زلزله نشان میدهد که بین سالهای ۴۰۰ قبل از میلاد تا ۱۹۰۰ میلادی شدت زلزله در مقطع زمانی فوق در بخش شمالی و شرقی کرج از ۷ تا ۸ درجه مرکالی و در بخشهای غربی و جنوبی از ۶ تا ۷ درجه مرکالی بوده است ، بر اساس همین اطلاعات در ۵/۳۲ کیلومتری شمال شرقی کرج کانونی وجود دارد که عمق وقوع زلزله در آنجا بین ۵ تا ۳۴ کیلومتری می باشد ، بزرگی زلزله در کرج به شرح زیر میباشد .
در شمال کرج به فاصله ۲۰ کیلومتری بین ۵ تا ۶ ماگنیتود میباشد .
اثر زلزله سال ۱۹۶۲ بوئین زهرا در کرج به میزان ۵ درصد مرکالی بوده است .
اثر زلزله سال ۱۹۷۱ جنوب آمل در شهر کرج معادل ۷ درجه مرکالی بوده است .
اثر زلزله سال ۱۹۷۰ شمال تهران در کرج ۳ درجه مرکالی بوده است .
از سال ۱۹۰۰ تا ۱۹۷۰ شرق کرج دارای شدت ۶ و غرب آن دارای شدت ۵ درجه بوده است .
کرج از نقطه نظر امکان وقوع زلزله د رمنطقه ۲ یعنی ۷ درجه مرکالی واقع گردیده است ، از قرن ۴ قبل از میلاد تا ۱۹۷۷ شرق و شمال شرق و شمال کرج دارای شدت زلزله ۷ درجه مرکالی غرب ، جنوب غربی و جنوب آن دارای ۶ درجه مرکالی بوده است ، از نظر زلزله های تاریخی در شهرستان کرج در سال ۹۸۵ میلادی زلزله ای به بزرگی ۷ ماگنیتود که کانون آن در فاصله ۴۰ کیلومتری شمال کرج بوده اتفاق افتاد ، زلزله های دیگری نیز با شدت ۷ ماگنیتود که کانون آن در فاصله ۴۰ کیلومتری شمال کرج بوده اتفاق افتاد ، زلزله های دیگری نیز با شدت ۷ ماگنیتود در سالهای ۸۵۵ میلادی و ۸۶۴ میلادی اتفاق افتاده که به دلیل بزرگی مطمئنا در کرج نیز موثر بودهاند .
از بررسی زلزله های تاریخی منطقه کرج و اطراف آن چنین برمیآید که پهنه دشت کرج به شدت زلزله خیز است و با توجه به سیکل برگشت زلزله ها باید منتظر وقوع زمین لرزه های شدید در این منطقه در آینده بود . از طرفی گسل شمال تهران ، گسلهای شمالی و جنوبی ری و نیز گسل کهریزک تا منطقه کرج امتداد یافتهاند .لذا خطر وقوع زمین لرزههای بزرگ در راستای این گسلها و سایر گسلهای جوان محتمل است خصوصا به علت نوع گسل حاشیه ارتفاعات کرج که از نوع گسل راندگی بوده وقادر است نیروی زیادی را در خود متراکم کند که آزاد شدن ناگهانی این نیروی متراکم باعث بروز زمین لرزههای بزرگ در منطقه خواهد شد.(رحیمی نادر،۷۱:۱۳۸۵) .
۳-۷.ویژگیهای اقلیمی(درجه حرارت، بارش و …)
کشور ایران با قرار گرفتن بین ۲۵ و ۴۰ درجه عرض جغرافیایی شمالی در منطقه گرم قرار گرفته است و ارتفاع آن از سطح دریا کمتر از ۴۷۵ متر است .در نواحی مختلف استان البرز به علت موقعیت ویژه جغرافیایی، آب و هوای متفاوتی شکل گرفته‌است. سه عامل جغرافیایی در ساخت کلی اقلیم استان البرز نقش مؤثری دارند: