۲-۱۰-۲-۲-۲- سطوح مختلف کارایی بازار

کارایی بازارهای سرمایه بر اساس میزان دسترسی به اطلاعات به سه شکل، طبقه بندی می‌گردد:
شکل ضعیف کارایی بازار:^[۵۴] :قیمت اوراق بهادار منعکس کننده تمام اطلاعاتی است که درگذشته ارائه شده است و سرمایه گذاران نمی‌توانند با بهره گرفتن از آن‌ها بازدهی غیر عادی کسب نمایند (هندرکسون و ون بردا، ۱۹۹۲). این شکل کارایی بر پایه مدل گشت تصادفی بوده و تحلیل‌های تکنیکی در بازار سرمایه نمی‌تواند مفید واقع گردد. (تلنگی ،۱۳۸۳).
شکل نیمه قوی کارایی بازار:^[۵۵]: قیمت اوراق بهادار منعکس کننده همه اطلاعاتی است که در دسترس عموم (شامل اطلاعات پیشین و کنونی) می‌باشد به عبارت دیگر در این شکل کارایی قیمت اوراق بهادار به گونه‌ای تغییرمی کند که گویا همگان از اطلاعات موجود آگاه هستند(هندرکسون و ون بردا، ۱۹۹۲).
شکل قوی کارایی بازار:^[۵۶]:قیمت اوراق بهادار منعکس کننده همه اطلاعات محرمانه و اطلاعاتی که در دسترس عموم می‌باشد را منعکس می کند. در این شکل از کارایی حتی افراد درون شرکت نیز نمی‌توانند بازده اضافی کسب نمایند (باچر^[۵۷]،۲۰۰۳).

۳-۱۰-۲-۲-۲- روش‌های آزمون کارایی بازارهای سرمایه

در ارتباط با کارایی بازار سرمایه آزمون‌های متعددی در کشور های مختلف انجام شده است. این آزمون‌ها مطابق با اشکال مختلف کارایی بازار (ضعیف، نیمه قوی و قوی) تفکیک شده‌اند. از این رو در ادامه مهم‌ترین روش‌های مورد استفاده در آزمودن کارایی بازار توسط پژوهشگران مالی را بیان خواهیم نمود.

۱-۳-۱۰-۲-۲-۲- روش‌های آزمون کارایی بازار در سطح ضعیف

در دهه ۱۹۷۰ محققان با هدف تعیین روابط بین تغییرات متوالی قیمت‌ها از روش‌هایی از قبیل همبستگی پیاپی^[۵۸]، آزمون گردش‌ها^[۵۹]، مقایسه نتایج حاصل از قواعد تجاری فیلتر^[۶۰] با روش ساده خرید و نگهداری^[۶۱] اقدام به آزمون نمودن کارائی بازار در سطح ضعیف پرداختند.(سینایی ومحمودی،۱۳۸۴) همچنین با گذشت زمان و با ظهور روش‌های آماری جدید مطالعات محققین در این زمینه ادامه پیدا نمود به گونه‌ای که در دهه ۱۹۹۰ آن‌ها از روش‌هایی همچون الگوی پیش بینی، تابع توزیع^[۶۲] GB،آزمون نسبت به واریانس^[۶۳]،روش شبیه سازی^[۶۴] و شیوه‌های شبکه عصبی^[۶۵] درصدد آزمودن کارایی بازار در سطح ضعیف درآمدند (نمازی،شوشتریان، ۱۳۷۵).
به طور کلی پژوهشگران این آزمون‌ها را به دو گروه اصلی (۱) آزمون‌های استقلال (۲) آزمون‌ها مربوط به قواعد مبادله دسته بندی می‌کنند. آزمون‌های استقلال بر پایه استوار است که همبستگی ضعیف بین تغییرات متوالی قیمت سهام مبین این موضوع است که مطالعه تاریخی قیمت‌های اوراق بهادار حاوی اطلاعات مفیدی برای پیش‌بینی قیمت‌ها در آینده نمی‌باشد. همچنین آزمون‌های قواعد مبادله بر این پایه استوار است که با بهره گرفتن از قواعد مبادله‌ای که صرفاً با تکیه بر اطلاعات تاریخی بازار است نمی‌توان راهبردهایی را برای انجام معامله تعیین می‌کنند، به نحوی که بتوان عملکردی بهتر از شاخص بازار یا نتایج حاصل از یک سیاست خرید و نگهداری ساده داشت.

الف ) همبستگی پیاپی
همبستگی پیاپی به وضعی اطلاق می‌گیرد که در آن دو مجموعه از مقادیر در زمان‌های مختلف به هم وابسته‌اند و آن هنگامی است که مقادیر یک مجموعه از مقادیر با مجموعه‌ای دیگر فاصله زمانی (ثابت) دارند. در این روش همبستگی یک سلسله از اعداد با عدد قبلی در یک روند زمانی نشان داده می‌شود. با کمک این ضریب می‌توان همبستگی و یا استقلال مقادیر در فواصل زمانی مختلف پی برد. این ضریب را می‌توان از فرمول زیر محاسبه نمود.
به طوری که. لگاریتم طبیعی قیمت در زمانt و لگاریتم طبیعی قیمت در زمانt-n می باشند.
آزمون گردش‌ها
گردش در ادبیات مالی به معنای تغییر متوالی در قیمت‌ها با علامت مشابه می‌باشد به گونه‌ای که یک گردش مثبت عبارت است از یک تغییر متوالی قیمت به صورت مثبت به طوری که تغییرات قیمت قبل و بعد از آن دارای علامت خنثی و یا منفی باشند. در این روش با در اختیار داشتن مجموعه‌ای از تغییرات قیمتی (با توجه به افزایش سرمایه و سود نقدی) هر تغییر افزایشی با علامت مثبت (+) و هر تغییر کاهشی در قیمت با علامت (-) نشان داده می‌شود. به عنوان نمونه گردش سهام j برای یک دوره ۴ روزه به صورت (+ ۰ - +) تعیین می‌شود و در نهایت با یکی از ۳ الگوهای زیر کارایی و یا عدم کارایی بازارهای اوراق بهادار تعیین می‌شود.
.
روش اول: کل گردش‌های واقعی و مورد انتظار یک علامت (مثبت) با یکدیگر مقایسه می‌گردد و هرچقدر که تفاوت بین گردش واقعی و مورد انتظار کمتر باشد احتمال عدم وابستگی تغییرات قیمت بیشتر خواهد بود.
روش دوم: تعداد گردش‌های واقعی و مورد انتظار هر علامت (مثبت، منفی و خنثی) با یکدیگر مقایسه می‌شود. گردش مورد انتظار هر علامت بر اساس توزیع برنولی تعیین می‌گردد.
روش سوم: طول گردش‌های واقعی و مورد انتظار با یکدیگر مقایسه می‌شود و هرچقدر این تفاوت کمتر باشد احتمال عدم همبستگی قیمت بیشتر است.(جورج،۱۹۷۰(
ب ) قاعده فیلتر
قاعده فیلتر یک قاعده تجاری مبتنی بر مبادله می‌باشد که می‌توان با مقایسه منافع حاصل از آن با منافع حاصل از خرید و نگهداری به کارایی در سطح ضعیف پی برد. در این قاعده زمانی اوراق بهادار خریداری می‌شود که قیمت آن x % نسبت به قیمت مورد نظر افزایش یابد؛ و زمانی فروخته خواهد شد که قیمت آن Y % از بالاترین قیمت کاهش یابد. خرید مجدد نیز زمانی صورت می‌گیرد که قیمت x % از پایین‌ترین قیمت افزایش یابد. در صورت تصادفی بودن تغییرات قیمت سهام، بازده بر اساس قاعده فیلتر نباید بیشتر از روش خرید و نگهداری باشد(نمازی،شوشتریان، ۱۳۷۵).
ج ) آزمون نسبت به واریانس
آزمون نسبت واریانس برای آزمودن مدل گشت تصادفی توسط لو و مکیلانی^[۶۶] در سال ۱۹۸۸ مطرح شد.آن‌ها معتقدند که اگر واریانس بازدهی سهام با فاصله زمانی N روز با N برابر واریانس بازدهی سهام با فاصله زمانی ۱ روز برابر باشد آنگاه مدل گشت تصادفی تایید خواهد شد. چرا که اگر بازده‌های سهام از هم مستقل باشند آنگاه باید واریانس آن‌ها یک تابع خطی باشد. به بیان دیگر در صورتی که نسبت واریانس که از معادله زیر بدست می‌آید برابر با یک نباشد فرضیه تصادفی بودن بازدهی متوالی سهام که یکی از مفروضات بازارهای کارا به شمار می‌روند رد خواهد شد.
نسبت واریانس
بازده دوره t با وقفه زمانی k
بازده اول دوره t
روش شبیه سازی

۲-۳-۱۰-۲-۲-۲- روش‌های آزمون کارایی بازار در سطح نیم قوی

آزمون‌های کارایی بازار در سطح نیم قوی غالباً در ارتباط با سرعت تعدیل قیمت نسبت به اطلاعات عمومی منتشر شده می‌باشد. پژوهشگران در ابتدا جهت بررسی کارایی بازار در سطح نیم قوی عموماً از نظریه الگوی بازار و مدل‌های تبیین شده بر مبنای آن‌ها از جمله الگوی تک عاملی قیمت گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای CAPM ^[۶۷]استفاده می‌نمودند. اما در چند دهه گذشته محققانی همچون بانز^[۶۸] (۱۹۸۱)،هانداری^[۶۹] (۱۹۸۸)، استاتمن^[۷۰] (۱۹۸۰)،روزنبرگ و لانشتن^[۷۱] (۱۹۸۵ ) شواهد تجربی را در ارتباط با نقص مدل CAMP را فراهم نمودند به گونه‌ای که فاما و فرنچ^[۷۲] (۱۹۹۲) با انجام تحقیقی در ارتباط با بازده به این نتیجه رسیدند که دو عامل اندازه و نسبت ارزش دفتری به ارزش بازار متغیرهایی هستند که ارتباط قوی‌تری با بازده دارند از این رو در سال ۱۹۹۳ مدل سه عاملی فاما و فرنچ را به عنوان جایگزینی برای مدل CAPM ارائه نمودند. اما این پایان کار پژوهشگران در این عرصه نبود در سال ۱۹۹۵ استیفن راس به همراه وستر فیلد و جف مدل قیمت گذاری آربیتراژ APT به عنوان یکی از جذاب‌ترین مدل‌های جایگزین CAMP، را ارائه نمودند.
همچنین در سال ۲۰۰۷ برن هولت^[۷۳] با بهره گرفتن از قواعد مدلCAPM و تجربیات مدلAPT مدل RBM را جایگزین مدل CAPMنمود.(اکبری مقدم و همکاران، ۱۳۸۸).از این رو در صدد بر آمدیم تا در ادامه این بخش به بیان تفضیلی الگوها و مدل‌های مطرح جهت آزمون کارایی بازار در سطح نیم قوی پرداخته می شود .
الف ) نظریه الگوی بازار سرمایه
نظریه پرتفوی مارکویتز یک نظریه دستوری^[۷۴] است که بر اساس آن نمی‌توان قیمت دارایی‌های سرمایه‌ای را نشان دارد بلکه تنها نشان دهنده نحوه اقدام سرمایه گذاران در یک پرتفوی بهینه^[۷۵] خواهد بود. از این رو ویلیام شارپ با کمک گرفتن از الگوی هری مارکویتز و تاکید بر این فرض که امکان قرض دادن و قرض گرفتن توسط سرمایه گذاران و با نرخی برابر با نرخ دارایی‌های بدون ریسک وجود دارد (در این صورت تنها یک پرتفوی کارا شامل دارایی‌های ریسک دار یعنی پرتفوی بازار وجود خواهد داشت زیرا این پرتفوی بالاترین تنوع ممکنه را داراست بنابراین همه سرمایه گذاران خواستار سرمایه گذاری در آن خواهند بود) نظریه پرتفلیوی را بسط و تعمیم داند تا بتوانند بر اساس آن مدلی را برای قیمت گذاری دارایی‌های ریسک دار (از جمله تعیین ارزش اوراق بهادار) استخراج نمایند که امکان محاسبه بازده مورد انتظار دارایی ریسک دار را فراهم کند. (براون و رایلی،۲۰۰۰ به ننقل از سلیمانپور ) معتقدند که عامل اصلی بسط نظریه بازار سرمایه، وجود دارایی بدون ریسک است چنین دارایی‌های همبستگی صفر با سایر دارایی‌های ریسک دار دارند و نرخ بازده آن‌ها بدون ریسک خواهد بود. از این رو وی به صورت رسمی الگویی به شرح زیر برای محاسبه بازده اوراق بهادار ارائه نمودند که آن را الگویی بازار یا معادله ویژگی‌ها می‌نامند.
که در این معادله :
نرخ بازده دارایی i در دوره زمانی t
نرخ بازده همه اوراق بهادار موجود دربازار در دوره زمانی t
نوسان تصادفی در دورهt
همچنین ویلیام شارپ با تقسیم بندی عوامل موثر بر ریسک به دو دسته (۱) عوامل خاص یک شرکت که آن را ریسک غیر سیستماتیک می‌نامند (۲) عوامل مربوط به کل بازار که آن را ریسک سیستماتیک (در ادبیات مالی بتا) می‌نامند؛ بر این موضوع تاکید نمود که سرمایه گذاران از طریق تنوع بخشی بر سرمایه خود می‌توانند ریسک غیر سیستماتیک را از بین ببرند وتنها ریسک سیستماتیک ( ) باقی خواهد ماند. (فارال، ۱۹۹۷) معتقد است نظریه بازار سرمایه به مثابه مدل های تعالی دارای مزایای عملی در تهیه مقیاسی از ریسک سیستماتیک و ارزشیابی اوراق بهادار و استانداردی برای سنجش عملکرد می باشند.
ب ) مدل تک عاملی قیمت گذاری دارایی‌های سرمایه‌ای CAPM
جان لیتنز^[۷۶]، یان موسین و ویلیام شارپ توانستند با بهره گرفتن از نظریه الگوی بازار سرمایه برای اوراق بهاداری که در بازار سرمایه معامله می‌شود به یک الگوی معامله قیمت‌ها دست یابند که این الگو را الگوی قیمت گذاری دارایی‌های سرمایه می‌نامند . معادلهCAPM رابطه بین بازده و ریسک به صورت زیر نشان می‌دهد.
که در این معادله :
بازده مورد انتظار اوراق بهادار i
بازده مورد انتظار پرتفوی بازار
ریسک نسبی اوراق بهادارi
این معادله به این نتیجه گیری اعتبار می‌بخشد که بتا به عنوان شاخص ریسک سیستماتیک تنها عامل مهم در تعیین بازده مورد انتظار است. شایان ذکر است که بتا از طریق زیر محاسبه می‌شود.
پژوهشگران لازمه استفاده از این مدل را وجود شرایط زیر تلقی می‌نمایند.

۱۵۷۷۷۹

۳۵۲۸۶۷

۱۰۱۸۷۹

ماخذ: مرکز امار ایران
در مجموع روند تحولات مربوط به فعالیت­های ساختمانی بخش خصوصی حاکی از آن است که تقاضا برای ساخت مسکن در سال­های ۱۳۷۹-۹۰، بعد از یک رونق نسبی تا سال ۱۳۸۸ دچار رکود شده اما نشانه­هایی از روند روبه­رشد و بهبود از سال۱۳۹۰ به بعد ملاحظه می­ شود.

با توجه به گزارش‌های ارائه شده می‌توان داده‌های ارائه شده را به‌صورت زیر خلاصه نمود:

• تغییرات جمعیت، خانوار و بعد خانوار حاکی از آن است که در بازه زمانی ۱۳۹۰-۱۳۳۵، جمعیت از ۱۸٫۹ میلیون نفر به ۷۵٫۱ میلیون نفر رسیده است، در راستای افزایش جمعیت تعداد خانوار از ۴ میلیون به ۲۱٫۱ میلیون افزایش یافته است در حالی‌که بعد خانوار از ۴٫۷۶ به ۳٫۵ تغییر یافته است. به‌طورکلی نرخ رشد جمعیت از ۳٫۱۳ در بازه زمانی ۱۳۴۵-۱۳۳۵ به ۱٫۲۹ در فاصله سال‌های ۱۳۸۵ تا ۹۰ رسیده است.

• بررسی روند ساخت‌وساز مسکن در ۱۳۹۰-۱۳۷۹ حاکی از افزایش تعداد پروانه‌های واحدهای مسکونی از ۱۱۰۱۶۱ هزار واحد به ۱۶۳۶۱۸ هزار واحد رسیده است و متوسط مساحت زیربنا از ۱۱۹ مترمربع در سال ۸۰ به ۱۳۰ مترمربع در سال ۹۱ رسیده است.

بررسی مسکن و اقتصاد خانوار نتایج زیر را در بر داشت:

• بررسی توزیع درآمد در دهه اخیر گویای افزایش سهم دو دهک اول و کاهش سهم دو دهک آخر درآمدی می‌باشد، این امر به معنای کاهش نابرابری در جامعه می‌باشد.

• هزینه خانوار همزمان با افزایش تورم، افزایش و قدرت خرید خانوار کاهش یافته است.

• هزینه مسکن در تمامی دهک‌ها افزایش یافته است و سهم هزینه مسکن در سبد هزینه خانوار در کل کشور از ۲۵٫۴ در سال ۱۳۷۹ به ۲۷٫۶ در سال ۱۳۹۰رسیده است.

• شاخص دسترسی به مسکن و طول دوره انتظار برای خرید مسکن در دهه اخیر افزایش یافته است.

• نوع تصرف ملکی مسکن کاهش و تعداد خانه‌های اجاره‌ای افزایش یافته است.

بررسی روند تحولات موجودی مسکن و تعادل آن با بعد خانوار نشان دهنده تغییرات زیر می‌باشد:

• افزایش موجودی مسکن از ۴ در بازه زمانی ۸۵-۷۵ به ۴٫۶ در بازه زمانی ۹۰-۸۵،

• تراکم نفر در واحد مسکونی از ۶ نفر در سال ۱۳۶۵ به ۳٫۸ نفر در سال ۱۳۹۰،

• افزایش تراکم خانوار در واحد مسکونی از ۱٫۱۷ در سال۱۳۶۵ به ۱٫۰۶ در سال ۱۳۹۰،

• افزایش واحد مسکونی موجود به ازای هزار نفر از ۱۶۸ هزار در سال ۱۳۶۵ به ۲۶۵ هزا در سال ۱۳۹۰،

• روند تحولات قیمت مسکن حاکی از سبقت شاخص قیمت مسکن از شاخص کل در سال‌های اخیر، همچنین نرخ رشد قیمت مسکن از ۲۹% به ۴۹٫۵% رسیده است؛

• در رابطه با حمایت دولت از مسکن کم‌درآمدها نیز، بررسی‌ها روند کاهشی را در اعتبارات و بودجه کل مرتبط به تامین مسکن قشر فقیر را نشان می‌دهند.

تجزیه‌وتحلیل شاخص‌های بررسی شده در طول برنامه سوم وچهارم
در این بخش به صورت تفصیلی به تجزیه‌وتحلیل داده‌های ارائه شده در بخش۴-۱ و ارتباط شاخص‌ها با هم و نیز با مسکن و بررسی تغییرات شاخص‌ها بر مسکن کم‌درآمدها پرداخته‌ایم. در راستای تفهیم بهتر موضوع، در این بخش از نمودارهای مختلفی برای مقایسه داده‌ها استفاده شده است، همچنین علاوه بر استفاده از اطلاعات بخش قبل، به‌منظور درک بهتر موضوع اطلاعات دیگری هم مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
از جمله مسائلی که در این بخش مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته است، بررسی کمبود مسکن نسبت به جمعیت اضافه شده می‌باشد. در این راستا به مطالعه شاخص‌هایی از قبیل روند تحولات پروانه ساختمانی صادر شده، میزان مشارکت دولت و بخش خصوصی در تولید مسکن کم‌درآمدها و نسبت پاسخدهی تولید مسکن به قشر کم‌درآمد و اینکه آیا واحدهای مسکونی تولید شده در توان قشر کم‌درآمد هست یا خیر پرداخته شده است، به‌عبارت دیگر بررسی قابل‌پرداخت بودن مسکن تولید شده در دهه اخیر برای قشر کم‌درآمد.
یکی از شاخص‌های موثر بر تامین مسکن، نسبت هزینه مسکن در سبد هزینه خانوار است که در این فصل به تفصیل مورد بررسی قرار داده شده است. این شاخص در این فصل به تفکیک دهک‌های مختلف درآمدی مطالعه شده و در ادامه تاثیر افزایش این شاخص بر کاهش تقاضای موثر مصرفی مسکن مورد بحث قرار داده شده است.
از مهم‌ترین شاخص‌های مورد بررسی در این بخش عوامل موثر بر افزایش قیمت مسکن از جمله تحول نرخ تورم و آمار خانه‌های خالی می‌باشد که به‌طور غیرمستقیم و مستقیم بر شاخص‌هایی از قبیل شاخص دسترسی به مسکن و مدت زمان انتظار برای خرید مسکن بویژه بر دهک‌های کم‌درآمد تاثیرگذار بوده است.
در بخش پایانی این فصل به مطالعه مهم‌ترین سیاست‌های مسکن کم‌درآمدها در برنامه سوم و چهارم از جمله سیاست انبوه‌سازی مسکن و سیاست مسکن مهر پرداخته شده و نهایتا جمع‌بندی از کل مطالب بخش ارائه گردیده است.
داده‌های بررسی شده در بخش قبل حاکی از آن است که در بازه زمانی ۹۰-۷۵ با افزایش جمعیت در سطح کشور مواجه بوده‌ایم به‌طوری‌که جمعیت در سال‌های ۸۵،۷۵ و ۹۰ به ترتیب ۶۰،۷۰ و ۷۵ میلیون بوده است. نکته حائز توجه کاهش بعد خانوار در ازای افزایش تعداد خانوار می‌باشد که نشان‌دهنده تغییر سبک زندگی در خانواده‌ها می‌باشد. به‌گونه‌ای که تعداد خانوار در سال ۱۳۷۵، ۱۲ میلیون، در سال ۱۳۸۵، ۱۷ میلیون و در سال ۱۳۹۰ ، ۲۱ میلیون نفر می‌باشد، در حالی‌که بعد خانوار در این سال‌ها به‌ترتیب ۴٫۰۳ ۴٫۴۸ و ۳٫۵۵ می باشد. بر اساس نتایج اولیه مطالعات طرح جامع مسکن، تراکم خانوار در واحد مسکونی برای خانوارهای کم‌درآمد کشور در حدود ۱,۲ خانوار در واحد مسکونی است که در مقایسه با میانگین کشوری ۱,۰۶ بالاتر بوده و نشان­گر وضعیت نامناسب مسکن خانوارهای کم­درآمد است.
با توجه به موضوع پژوهش لازم است به بررسی کمبود مسکن نسبت به جمعیت اضافه شده پرداخته شود.
با توجه به داده‌های ارائه شده در بخش۴-۱ تعداد پروانه ساختمان مسکونی در سال ۱۳۷۹ که شروع برنامه سوم توسعه می‌باشد ۱۱۰ هزار واحد بوده است این مقدار در سال پایانی برنامه به ۱۱۴ هزار واحد رسیده است که ۴ هزار واحد نسبت به شروع برنامه افزایش داشته است، یعنی حدودا سالی ۱۰۰۰واحد پروانه ساختمانی در طول برنامه سوم صادر شده است. در سال ۱۳۸۸ تعداد پروانه ساختمانی ۱۶۴ هزار واحد بوده است که نسبت به سال ۱۳۸۳ باز هم روند افزایشی داشته است و می‌توان گفت سالانه حدودا ۵۰۰۰۰ پروانه ساختمانی صادر شده است که خود نشان از افزایش تولید واحدهای مسکونی در طی برنامه چهارم توسعه دارد. لازم به ذکر است این شاخص در سال ۱۳۹۰ به ۱۶۳ هزار واحد رسیده است یعنی از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۰ پروانه‌های ساختمانی صادر شده روند کاهشی داشته‌اند. در جدول زیر روند تحولات تولید مسکن در دهه گذشته نشان داده شده است.
نمودار ۵: روند تحولات تولید مسکن در نقاط شهری کل کشور طی سال­های ۱۳۸۸-۱۳۸۰
ماخذ: بر اساس اطلاعات مرکز آمار
مطالعات صورت گرفته در زمینه تولید مسکن و رشد جمعیت در کشور حاکی از آن است که با وجود افزایش جمعیت و از سوی دیگر کاهش بعد خانوار در حالی که تعداد خانوار افزایش یافته است و متعاقبا نیاز به مسکن افزایش یافته است، تولید مسکن علی‌رغم رونق تا سال ۱۳۸۸ روند کاهشی را در سال‌‌های ۸۹ و ۹۰ در پیش گرفته است. صحت این امر با بررسی شاخص کمبود مسکن به ازای خانوار در مسکن مورد مطالعه قرار می‌گیرد. آمار و ارقام حاکی از آن است که کمبود مسکن تا سال ۱۳۸۵ روند افزایشی داشته است اما این شاخص در سال ۱۳۹۰ نسبت به سال ۱۳۸۵ کاهش پیدا کرده است. براساس محاسبات انجام شده کمبود مسکن به ازای یک واحد مسکونی برای هر خانوار در کل کشور در سال ۱۳۹۰ معادل ۱۲۳۰ هزار واحد مسکونی است که از این تعداد۶۴۵ هزار واحد در مناطق شهری و ۵۸۵ هزار واحد آن در مناطق روستایی است.
نمودار ۶: کمبود مسکن به ازای یک خانوار در مسکن در سال­های ۱۳۹۰-۱۳۸۵(هزار واحد مسکونی)
ماخذ: سرشماری­های عمومی نفوس و مسکن- مرکز آمار ایران
جمع‌بندی مطالب بالا نشان می‌ دهد که تولید مسکن در برنامه چهارم (۱۳۸۸-۱۳۸۴) نسبت به افزایش جمعیت و در مقایسه با برنامه‌های پیشین روبه‌ بهبود بوده است. آنچنان که از سال ۸۵ تا ۹۰ شاخص کمبود مسکن کاهش پیدا کرده در حالی که جمعیت همچنان روبه افزایش بوده. بنابراین می‌توان گفت که تولید مسکن نیز مانند جمعیت روند افزایشی داشته. اما چه سهمی از این تولید افراد کم‌درآمد را بهره‌مند ساخته است.
همانطور که در بخش مبانی نظری اشاره شد، تولید مسکن کم‌درآمدها تا حد زیادی مبتنی بر سیاست‌گذاری‌ها و سرمایه‌گذاری‌های دولت می‌باشد. با توجه به آمار و ارقام بررسی شده در فصل چهار، می‌توان گفت، اعتبارات مسکن کم‌درآمدها از کل مسکن به ترتیب در سال‌های ۸۲،۸۳ و ۸۴ بیشترین و در سال‌های ۸۰،۸۵ و ۷۹ کمترین مقدار را به خود اختصاص داده است. این شاخص در بازه‌های زمانی ۸۱-۷۹ و ۸۷-۸۵ روندافزایشی داشته در حالی که در بازه زمانی ۸۴-۸۲ و ۹۱-۸۸ روند کاهشی داشته است. نمودار زیر سهم بودجه تامین مسکن کم‌درآمدها نسبت به کل بودجه کل مسکن را در دهه اخیر نشان می‌دهد.
نمودار ۷: سهم بودجه تامین مسکن کم‌درآمدها نسبت به بودجه کل مسکن در سال‌های ۹۱-۱۳۷۹
(نگارنده)
پرواضح است که بیشترین بودجه مسکن کم‌درآمدها در سال‌های آخر برنامه سوم اختصاص داده شده است و در برنامه چهارم این شاخص نوساناتی داشته و در دو سال آخر یعنی سال‌های ۱۳۷۷ و ۱۳۸۸ روند صعودی داشته است، اما به‌طورکلی سهم بسیار کمی نسبت به برنامه سوم از بودجه کل مسکن به بودجه مسکن کم‌درآمدها تعلق گرفته است.
یکی از ارگان‌های اصلی که در زمینه تامین مسکن کم‌درآمدها فعالیت می کند، بنیاد مسکن انقلاب اسلامی می‌باشد. نمودار زیر فعالیت‌های این سازمان را در زمینه تامین مسکن کم‌درآمدها نشان می‌دهد. طبق این نمودار علی‌رغم نوساناتی در احداث مسکن می‌توان گفت به‌طور کلی بنیاد مسکن طی دهه اخیر فعالیت چشم‌گیری در زمینه تامین مسکن کم‌درآمدها ایفا نموده است، بویژه که در طول برنامه چهارم توسعه احداث مسکن محرومین توسط این سازمان اگرچه در سال ۱۳۸۷ دچار کاهش شدید شده اما به‌طورکلی روند صعودی داشته است.

-j 64.428

۲۳۷٫۳۲
-j 94.34۰٫۲
+j 0.216۰٫۲۴۴۷
-j 0.0572

بررسی تخمین درست و سریع سطح جبران‌سازی و تاثیر اون در کارکرد رله‌ی‌ حفاظتی
تشخیص درست و به‌موقع سطح جبران‌سازی باعث می‌شه که تصمیم‌گیری در تعیین تنظیمات رله‌های حفاظتی، سریع و مناسب انجام شده و از کارکرد نادرست رله‌‌ی حفاظتی جلوگیری کنه. شکل۴-۲۰ کارکرد درست رله رو در ناحیه‌ی حفاظتی ۲ به دلیل تشخیص درست و به‌موقع سطح جبران‌سازی و اصلاح تنظیمات رله در برابر خطای تکفاز نشون می‌دهد. در شکل۴-۲۰ خط اول ۳۰ درصد جبران‌سازی شده، بعد خازن بای‌پس شده و سطح جبران‌سازی صفر می‌شه. در این لحظه با اصلاح سریع تنظیمات ناحیه‌ی حفاظتی ۲، رله خطای اتفاق افتاده رو در ناحیه‌ی حفاظتی ۲ دیده و عمل می‌کنه. اگه این اصلاحات انجام نشه، رله خطا رو خارج از ناحیه‌ی حفاظتی ۲ خود می‌بیند و کارکرد مناسبی نداره.
شکل ‏۴‑۲۰: تاثیر تخمین سطح جبران‌سازی در تنظیمات رله و کارکرد درست رله بعد از اصلاح تنظیمات، زاویه‌ی توان ۱۰ درجه
سیستم نمونه ۲
جهت درست‌آزمایی روش پیشنهادی، اونو تو یه سیستم بزرگ‌تر استاندارد پیاده‌سازی و نتیجه مورد بررسی قرار میگیره. همون‌طور که قبلا گفته شد جهت به کار گیری PMUها در سیستم بزرگ‌تر نیاز به جایابی بهینه PMU در سیستم قدرته. در فصل ۳ بخش ۳-۱-۴، جایابی بهینه PMU واسه یه سیستم ۹ باسه IEEE انجام و محل نصب PMUها مشخص شده. با در نظر گرفتن محل نصب PMUها، مقادیر فازور ولتاژ باس‌ها و فازور جریان خط‌ها بدست میاد. مقادیر فازور ولتاژ و جریان باس‌هایی که PMU روی اونا نصب شده مستقیما با نمونه‌ورداری مشخص می‌شه و فازور ولتاز و جریان باس‌و خط‌های دیگه با به کار گیری قوانین کیرشهف بدست میاد. این مثل‌سا‌زی در نرم‌افزار دیگسایلنت، روی سیستم ۹ باسه IEEE انجام می‌شه. خازن در وسط خط ۳ نصب شده. با داشتن مقادیر فازور جریان و ولتاژ اندازه امپدانس خازن ‌سری نصب‌شده در وسط خط ۳ به دست میاد. بعد در ادامه کارکرد رله دیستانس نصب‌شده در خط ۳ در حالت‌های مختلفی از درصد جبران‌سازی بررسی می‌شه. مشخصات کامل سیستم در ملحق شد اومده.
جبران‌سازی در وسط خط ۳ با سه سطح جبران‌سازی بدون جبران‌سازی (بای‌پس شدن خازن)، ۳۰ و۴۰ درصد انجام می‌شه. همون‌طور که در جایابی بهینه PMU مشاهده شد، PMU‌ها در باس‌های ۴، ۷ و ۹ قرار می‌گیرند و می‌توان با قوانین کیرشهف مقدار فازور ولتاژ و جریان باس ۸ رو به دست آورد. برابر روش بیان شده با فرکانس نمونه‌ورداری ۱۰۰۰ نمونه در ثانیه، در هر ۱ میلی‌ثانیه یه نمونه ‌برداشت شده و فازور ولتاژ دو باس ۷ و ۸ و فازور جریان عبوری از خط ۳ به دست میاد. برابر روابط بیان شده در فصل ۳ مقدار درصد جبران‌سازی این خط تخمین زده می‌شه. رله‌ی دیستانس سمت راست خط ۳ نصب و واسه ناحیه‌ی حفاظتی ۱ در ۸۰% خط ۳، ناحیه‌ی حفاظتی ۲ در ۱۵۰% خط ۳ و ناحیه‌ی حفاظتی سه در ۲۲۰% خط ۳ با مشخصه‌ی مهو تنظیم شده. زمان کارکرد ناحیه‌ی حفاظتی اول برابر ۰٫۰۲ ثانیه، زمان کارکرد ناحیه‌ی حفاظتی ۲ برابر ۰٫۲۲ ثانیه و واسه ناحیه‌ی حفاظتی ۳ برابر ۰٫۶۲ ثانیه در نظر گرفته شده. ۰٫۰۲ ثانیه زمان عمل کردن کلیده که به زمان کارکرد ناحیه‌ی حفاظتی‌ها اضافه شده. خطاهای جور واجور واسه درست‌آزمایی روش پیشنهادی در تخمین درصد جبران‌سازی و کارکرد رله با تنظیمات اصلاح‌شده اعمال می‌شه. شکل ۴-۲۱ محل قرار‌گیری رله‌ی دیستانس و خازن‌ سری رو نشون می‌دهد.
شکل ‏۴‑۲۱: سیستم ۹ باسه IEEE مورد مطالعه: خازن در وسط خط ۳ قرار گرفته و رله‌ی دیستانس در باس ۷ روی خط ۳ تنظیم شده
حالت اول: بدون جبران‌سازی (خازن بای‌پس شه)
مقدار امپدانس خط ۳ بدون جبران‌سازی برابر ۳۸٫۰۸۸j+4.4965ه، در نتیجه مقدار واقعی امپدانس جبران‌ساز برابر صفره. حال با به کار گیری مقادیر فازور به‌دست اومده از PMU‌ها مقدار امپدانس جبران‌سازی تخمین زده می‌شه و بعد تنظیمات رله با در نظر گرفتن سطح جبران‌سازی شده به‌روز می‌شه. بعد با اعمال خطا در ناحیه‌ها‌ی حفاظتی‌ دوم و سوم، کارکرد رله با تنطیمات اصلاح‌شده بررسی می‌شه. در جدول ۴-۱۳، مقادیر فازور ولتاژ باس ۷ و ۸ و فازور جریان خط ۳ نشون داده‌شده.
جدول ‏۴‑۱۳: فازور جریان و ولتاژ به‌دست اومده باس‌های ۷ و ۸ درشرایطی که سیستم بدون جبران‌سازیه

با در نظر گرفتن مقادیر فازور ولتاژ و جریان به‌دست اومده، مقادیر امپدانس خازن و امپدانس بین دو باس ۷ و ۸ با به کار گیری روابط ۲ و ۳ و ۴ به‌دست میاد که در جدول شماره ۴-۱۴ بیان شده. نتیجه کارکرد رله‌ی دیستانس نصب شده برروی خط ۳ واسه خطاهای جور واجور در جدول ۴-۱۴ اومده.
جدول ‏۴‑۱۴: مقادیر تخمین‌زده شده از اطلاعات PMU واسه جبران‌سازی صفر درصد

کتین پلی ساکاریدی خطی با وزن مولکولی بالا، متشکل از پیوند β- (۱-۴) بین در گلوکز آمین^[۱۷۴]و ان – استیل دی گلوکز آمین^[۱۷۵] که از نظر ساختار بسیار مشابه سلولز است و از نظر فراوانی، سومین پلیمر طبیعی در دنیا می‌باشد که از پوست سخت پوستان همچون خرچنگ، میگو به دست می‌آید. از نام‌های تجاری این ماده می‌توان، پلی گلوسوم^[۱۷۶] ، دی استیل کتین^[۱۷۷] و پلی دی گلوکزآمن^[۱۷۸]را نام برد. در حالت اسیدی قابلیت حل شدن در آب را داشته و در اسید رقیق نیز حل می‌گردد. فرایند تولید کایتوزن از سخت پوستان دریایی دومرحله‌ای می‌باشد. مرحله اول جدا سازی پوسته با اسید هیدرو کلریدریک و مرحله دوم استیل زدایی کایتن توسط یک باز قوی مثل هیدروکسید اسیدی، برای دستیابی به کایتوزن و حذف پروتئین‌ها توسط یک قلیا می‌باشد. سالانه ۲۵ % از فرآورده های کایتن برای تولید کایتوزن استفاده می‌شود. که این مقدار در حدود ۲۰۰۰ تن در سال می‌باشد. به صورت ترکیب، خاصیت حشره­کش و قارچ­کش نیز دارد. از دیدگاه EPA (آژانس حفاظت از محیط زیست آمریکا) استفاده از این ماده به عنوان، سم دوست دار محیط زیست،که در کشاورزی نیز کاربرد دارد و برای جلوگیری از یخ‌زدگی دانه و بذر در سرما و قارچ کش استفاده می‌گردد، قانونی است. کایتوزن پلیمر هیدروژنی با میانگین وزن مولکولی ۱۰۰-۵۰۰ کیلو دالتون می‌باشد (یونگر، ۲۰۰۱).

میزان استیل زدایی این ماده توسط طیف سنجی NMR تعیین می‌گردد، که این میزان عموماً ۶۰ تا ۱۰۰ % می‌باشد. وزن مولکولی این ماده نیز ۳۸۰۰ تا ۲۰۰۰۰ دالتون می‌باشد. از کایتوزن و مشتقات آن از جمله تری متیل کایتوزن و کواتمیس کایتوزن در پزشکی برای مقابله در برابر سرطان استفاده می‌گردد.
شکل ۳-۲-۲- ساختار کتین و کایتوزن
بر اساس پژوهشی که توسط(هادیگر و لوچکه؛ ۱۹۸۱) انجام شد، کایتوزن همبستگی محکمی با DNA دارد و ممکن است با آن پیوند برقرار کرده و سبب تغییر و بازداری mRNA و ترکیبات پروتئینی گردد. بر اساس گزارش (فنگ و همکاران، ۱۹۹۴)کایتوزن اثر کاملاً مستقیمی بر روی غشا سلولی ریسه های قارچ‌های میله ای دارد. کایتوزن محدود کننده قارچ‌های میله­ای با حذف Ca²⁺ و مواد مغذی و معدنی ضروری است(رولر و کاویل، ۱۹۹۹). با بررسی مورفولوژی کایتوزن توسط لافلام و همکاران(۱۹۹۹) مشخص شد که این ماده سبب افزایش ایجاد حفره وتغییر غشا پلاسما، نازک شدن دیواره سلولی وسبب تراکم سیتوپلاسم می‌گردد. کایتوزن بر روی قارچ‌های زیگومیست ها^[۱۷۹]،دئوترومیست ها^[۱۸۰]،آسکومیست ها^[۱۸۱]و بازیدیومیست ا^[۱۸۲] اثر دارد. بر سر موضوع، میانگین وزن مولکولی کایتوزن اختلاف نظر وجود دارد، که این مورد حاصل از روش‌های متفاوت آزمایشات می‌باشد. محلول به صورت سوسپانسیون بوده و به صورت پودری و جامد حل نمی‌شود. Ph ایده آل برای کاهش آبشویی ۸٫۲ می‌باشد و ایده­آل برای عملکرد ضد قارچ کمتر از۶ (۵/۲-۴/۵) می‌باشد. در پژوهشی که توسط (لی و همکاران، ۱۹۹۳) صورت گرفت، وقتی از کایتوزن به عنوان پیش تیمار استفاده می‌شود، و سپس نمونه ها با ۶/۰% CCA (مس کروم آرسنیک) تیمار گشتند، کاهش پوسیدگی به میزان ۱/۷ % رخ داد. کایتوزن تشکیل یک غشا در داخل لومن می‌دهد. وقتی کایتوزن به صورت پیش تیمار مورد استفاده قرار گرفته باشد، سبب افزایش جذب CCA می‌گرددوهوازدگی نمی‌تواند به راحتی سبب حذف CCA موجود بر روی غشاء کایتوزنی که در دیواره سلولی تشکیل شده، گردد.
کوبایاشی و فروکاوا(۱۹۹۵)؛ تحقیق بر روی ترکیبات مس کایتوزن و روی کایتوزن و تثبیت آنها بر روی برون چوب SugiJaponica انجام دادند و به این نتیجه رسیدند که ترکیب مس و کاینوزن سبب حذف پوسیدگی می‌شود. ایکنز و آلفردسون( ۲۰۰۳)، در پژوهشی بر روی کاج اسکات اشباع شده با ۲/۵% کایتوزن کاهش وزن معادل ۱ % در برابر قارچ‌های، پوستیا پلاسنتا، گلوفیلوم ترابئوم، کونیفورا پوتانا^[۱۸۳]را گزارش کردند. مولر و مائز (۲۰۰۴)، اشباع روکش افرا با غلظت ۲% را انجام دادند وکاهش وزن کم‌تر از ۵% در برابر قارچ‌های پوستیا پلاسنتا^[۱۸۴]، گلوفیلوم ترابئم^[۱۸۵]و ترمیتس ورسی کالر^[۱۸۶] را گزارش نمودند. کایتوزن با وزن مولکولی بالا بسیار موثر­تر از وزن مولکولی پایین است. (به صورت محلول) موثر در برابر پوستیا پلاسنتا و در ۲/۵ و ۵ % تأثیر در کاهش آبشویی دارد. تأثیر استفاده ازنسبت‌های ۱-۲۵ و ۵۵ درصد کایتوزن در تیمار برون چوب کاج اسکات برای محافظت در برابر کنیوفورا پوتئانا و پوستیا پلاسنتا بررسی شد و نتیجه کشف وجود ارتباط مثبت بین وزن مولکولی و بازیافت مواد پس از آبشویی بود. به طوری که غلظت بالاتر کاهش بالا را در آزمایش آبشویی به دنبال دارد (ایکنز و همکارن، ۲۰۰۵). بررسی اثر میزان استیل زدای و وزن مولکولی کایتون برای متوقف کردن رشد قارچ توسط جائو کوئن پاک(۲۰۰۱) به این نتیجه رسید که میزان وزن مولکولی و میزان استیل زدایی کایتوزن مهم‌ترین عوامل در کاربرد در برابر عوامل قارچی می‌باشد.
کایتوزن ماده ای دوست دار محیط زیست می‌باشد که با وجود پایین بودن قیمت نسبت به مواد شیمیایی مشابه، منبع فراوان، قابلیت استفاده به صورت ترکیبی با مواد دیگر، افزایش اثرات زیستی، افزایش تثبیت، توانایی استفاده برای حفاظت چوب، قابل استفاده به صورت تیمار سطحی، می‌توان آن را ماده ای مناسب با قابلیت رقابت با مواد شیمیایی دانست.
همچنین از کایتوزن می‌توان در ماده اولیه بسیاری ازچسب‌ها استفاده نمود.کایتوزن یکی از افزودنی‌های مورد استفاده صنایع خمیر کاغذ در تولید کاغذ نیز می‌باشد. استفاده در تصفیه آب (بینا، ۲۰۰۹)، صنایع اتومبیل­سازی برای جلوگیری از فرسایش رنگ در برابر نور خورشید(بیسواجیت، ۲۰۰۹)، افزایش سرعت لخته شدن خون و استفاده در بانداژها(پوساتری، ۲۰۰۳)، استفاده در گن های لاغری (جول، ۲۰۰۸)، در کشاورزی نیز برای جلوگیری از یخ‌زدگی دانه و بذر در سرما و نیز در خوراک دام،صنایع غذایی، صنعت پارچه، لوازم آرایشی و… نیز از دیگر کاربرد های این ماده سازگار با محیط زیست می‌باشد.
شکل ۳-۲-۳- کاربردهای کایتوزن
۳-۲-۱۸- آلفا اسدیسون^[۱۸۷]
نام آیوپاک این ماده به صورت زیر است:
(۲β,۳β,۵β,۲۲R)-2,3,14,22,25-pentahydroxycholest-7-en-6-one
می‌باشد. این ماده به فرمول C₂₇H₄₄O₆ از حشرات، سخت پوستان، کرم‌ها و برخی از گیاهان به دست می‌آید. یک ماده استروییدی با ساختار پیچیده می‌باشد. به صورت کریستال بی رنگ با نقطه ذوب ۲۴۲ درجه سانتی ­گراد و محلول در حلال‌های قطبی و حلالیت کم در حلال‌های غیر قطبی را دارا می‌باشد. این ماده تنظیم کننده رشد حشرات و سبب پوست اندازی مکرر لاروهای باجیلوس می‌شود به ویژه در لارو های جنس نر این حشره و سبب افزایش سرعت شفیرگی این حشره می‌گردد و در نتیجه موجب تولید حشرات بالغ نر دفرمه می‌گردد. برای کنترل عوامل مخرب چوب برای کاهش مضرات برای انسان، اشیای هنری و محیط زیست مورد استفاده قرار می‌گیرد و از مشکلات این ماده عدم تأثیر در دراز مدت می‌باشد.

شکل ۳-۲-۴- آلفا اسدیسون
از این ماده برای مقابله در برابر حشرات مخرب چوب توسط پالاسک(۱۹۹۹) استفاده شد. همچنین استفاده از این ماده برای تیمار اشیاء هنری و مضرات آن برای انسان هنوز در دست بررسی است (یونگر، ۲۰۰۱).
۳-۲-۱۹- چریش^[۱۸۸]
چریش یا آزادیراکتا ایندیکا  ^[۱۸۹]درختی است زود رشد از تیره سنجد تلخیان^[۱۹۰]،افراسانان^[۱۹۱]،نام این سرده(جنس) یعنی آزادیراکتا در زبان‌های اروپایی از واژه فارسی «آزاد درخت» گرفته شده است.
این ماده حفاظتی بومی کشور هند و میانمار(برمه) می‌باشد و در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری می‌روید. در آفریقا و استرالیا و آمریکای جنوبی و مرکزی پرورش داده می‌شود. درختی همیشه سبز با ارتفاع متوسط(۱۲ تا ۱۵ متر) با گل‌های سفید رنگ و میوه سنگی متمایل به قرمز کم رنگ تا زرد رنگ بوده و اغلب دارای یک دانه منفرد می‌باشد. نام چریش در زبان سواحلی در خاور آفریقا مواروبائینی^[۱۹۲] است که «درخت ۴۰» معنی می‌دهد زیرا به باور عوام این درخت ۴۰ بیماری مختلف را درمان می‌کند.
متشکل از آزادیراکتین، لیمونویید و دی سولفیدها می‌باشد. آزادیراکتینیک ماده تری پرین به شدت اکسید شده و به صورت پودر کریستالی می‌باشد. نقطه جوش آن ۱۵۵ تا ۱۵۸ درجه سانتی ­گراد می‌باشد و این ماده از راه استخراج از هسته میوه ای شبیه به گیلاس به دست می‌آید. این ماده برای انسان محیط زیست و حیوانات مضر نمی‌باشد. بازدارنده حشرات بوده و و سبب اختلال در رشد لارو می‌باشد. به صورت عصاره یا روغنی مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این ماده در حال حاضر در دنیا برای حفاظت کتاب‌ها و نسخه های خطی و حفاظت در برابر سوسک حمام و بید کاغذ استفاده می‌گردد. روغن این ماده در مقایسه با چریش خالص در مقابل حشرات موثر تر می‌باشد (یونگر، ۲۰۰۱). در زبان فارسی و محلی این گیاه را چریش، چریشک و سریش می‌نامند.
۳-۲-۲۰- روغن‌های اصلی
این ماده از راه تقطیر با بخار یا استخراج از بخش‌های گیاهی به دست می‌آید. ترکیب پیچیده­ای از الکل‌های فرار، آلدیید­ها، کتون­ها، استرها، لاکتون ها و ترکیبات حاوی سولفور یا نیتروژن و هیدرو کربن‌ها می‌باشد. روغن کافور، روغن کاشو، روغن هاس مرکبات، روغن هیبا^[۱۹۳]، روغن رازک، روغن سیر، روغن اسطر خروس، روغن نارد، روغن چریش، روغن میخک، روغن زیتون، روغن شنبله، روغن توگا، روغن آویشن، روغن تونگ، روغن سدرو روغن دارچین. هر روغنی بوی خاصی دارد با میزان حلالیت کم در آب این روغن ها در الکل، اتر، نفت، بنزین و بطور جزیی در کلروفروم و گلیسرول حل می‌شود. در غلظت بالا این روغن موجب تحریک و سوزش پوست و اعضای مخاط می‌شوند. روغن هیبا، چریش و توگا دارای خواص بازدارنده و محدود کننده در مقابل قارچ­ها و حشرات هستند. این روغن‌ها دارای بوی تند و بسیار فرار بوده و مقاوم به آبشویی نیستند و در دراز مدت موثر نیستند و می‌توانند سبب ایجاد تغییر رنگ در محصول گردند(یونگر، ۲۰۰۱).
کنز و همکارانش (۱۹۹۵) امکان استفاده از این ماده را در برابر بیماری لکه آبی بررسی نمودند. با وجود بوی تند و مقاوم به آبشویی و فراریت بالا می تواند بازدارنده مناسبی در برابر قارچ ها و حشرات باشد(یونگر، ۲۰۰۱).
۳-۲-۲۱- وسمه نیل
وسمه گیاهی گلدار از خانواده شب‌بویان است. این گیاه بیشتر در استپ‌ها رشد می‌کند و خاستگاه آن قفقاز، آسیای میانه تا شرق سیبری و غرب آسیا است و در برخی نقاط جنوب شرقی اروپا یافت می‌شود. کشت این گیاه توسط انسان دارای قدمت زیادی است. به دلیل داشتن رنگ‌دانه‌های آبی و بنفش از عصاره گیاهی آن برای رنگرزی استفاده می‌کنند. گیاهی با گل زرد رنگ به ارتفاع ۵۰ تا ۱۲۰ سانتی­متر، حاوی استانB، پیش ماده ایندیگو، تریپتانترین، ایندولی -۳- استونیتریل، استر ۴-اسید کوماریک متیل می‌باشد. ترکیبات تریپتانترین و ایندولیل – ۳- استونیتریل در مقابل لارو های باجیلوس موثر هستند. تریپتانترین از تغذیه موریانه ها نیز جلوگیری می‌کند و رشد را مختل می‌کند. به دلیل تغییر در مقدار آفت کش موثر و قابلیت نگهداری کم، حفاظت مطمئنی را تأمین نمی‌کند. سبب تغییر رنگ چوب شده و برای اشیاء قدیمی توصیه نمی‌شود. طرز تهیه این ماده به این صورت است که در ماه های تیر و مرداد برگ‌های گیاه یکساله را چیده و سپس بخوبی شستشو می‌دهند. سپس برگ‌ها را از هم جدا می‌کنند که این عمل با دست راحت‌تر از چاقو و قیچی صورت می­گیرد. با بهره گرفتن از ظرفی حاوی ۱۰ لیتر آب مقطر با دمای ۹۰ درجه سانتی ­گراد برگ‌ها را به مدت ۱۰ دقیقه می‌پزیم. سپس ظرف را در ظرف دیگری محتوی آب سرد یا آب یخ قرار می‌دهیم تا خنک شود و اجازه می‌دهیم کاهش دما تا ۵۵ درجه به مدت ۵ دقیقه رخ دهد. می‌توان از تکه های یخ درون ظرف نیز برای خنک کردن استفاده نمود. سپس مایع حاصل را از صافی می‌گذرانیم؛ وبرگ‌ها را با دستکش فشار می‌دهیم تا کاملاً از تمام مایع استفاده گردد. سپس به اندازه ۳ قاشق جوش شیرین را زمانی که دما به ۵۰ درجه رسیدبه آن افزوده گردد. محلول را به مدت ۱۰ دقیقه توسط همزن الکتریکی مخلوط می‌کنیم رنگ محلول به رنگ آبی تغییر می‌کند. سپس محلول را به مدت ۲ تا ۳ ساعت به حال خود گذاشته و سپس با وسیله­ای مثل قاشق ۳ قسمت از ۴ قسمت سطحی را برداشته قسمت انتهایی را در ظرفی می‌ریزیم. پس از گذشت چند ساعت شما می‌توانید قسمت آبی رنگ ته نشین شده در انتهای ظرف را ببینید. سپس آب رویی را تخلیه کرده و با آب تمیز جایگزین می‌کنیم. با تکرار این کار برای چند بار محلولی با غلظت بالا به دست می‌آوریم. استفاده از این ماده در سال ۱۹۸۸ به عنوان ماده حفاظتی بسیار رایج شد و در حال حاضر در کشور آلمان به عنوان یکی پرداخت مناسب برای چوب مورد استفاده قرار می گیرد (یونگر، ۲۰۰۱).
۳-۲-۲۳- پیرتروم
این ماده در گیاه دالماتیان^[۱۹۴]و گل داوودی در کنیا و تانزانیا وجود دارد. پیرترین ها، سینرین، جاسمولین ۱ و ۲ و پیرترین ۲ و ۱ پیرتروم از راه خرد کردن گل‌های خشک شده یا استخراج به دست می‌آید. مقدار آفت­کش این گل‌ها از ۰٫۳ تا ۲ درصد متغیر است. پیرتروم روغن ویسکوز با حدود ۲۵ درصد آفتکش بوده و در حالت تغلیظ شده به صورت عصاره خام و به رنگ قهوه­ای تیره است. نقطه ذوب پیرترین۱، ۱۷۰ درجه سانتی ­گراد و پیرترین ۲، ۲۰۰ درجه سانتی ­گراد می‌باشد. هر دو در فشار ۱۳ پاسکال تجزیه می‌گردند و فشار بخار آنها بسیار کم است، پیرتروم در آب نا محلول بوده و به خوبی در الکل‌ها، هیدروکربن‌های کلر­دار و اتر نفت حل می‌گردد. پایداری خوبی نداشته و به دلیل اینکه به آسانی اسید می‌شود و تحت تأثیر نور، هوا و قلیا فعالیت خود را به سرعت از دست می‌دهد. ترکیباتی مانند پیپرونیل بوتوکسید به عنوان تثبیت کننده عمل کرده و اثر این ماده را افزایش می‌دهد. این ماده می‌تواند موجب سوزش چشم و تحریک پوست شود. غبار آن سردرد و تهوع به همراه داشته و در نهایت سبب لرزش و از دست دادن تعادل می‌گردد. پیرتروم سبب حساسیت و تورم پوست می‌گردد. به سرعت در طبیعت تجزیه شده و برای زنبور ها مضر می‌باشد و به شدت برای ماهیان سمی می‌باشد. به عنوان حشره­کش تماسی مورد استفاده قرار می‌گیرد و پیرترین ۱ موثر­تر می‌باشد. به سرعت وارد سیستم عصبی شده و سبب اختلال در فعالیت و از دست رفتن تعادل، فلج و مرگ می‌گردد. با وجود اثر سریع و کشنده این ماده اما در حین استفاده از پیرتروم غلیظ گاهاً حشرات دوباره فعال می‌گردند. به این دلیل از این ماده در ترکیب با مواد دیگر استفاده می‌گردد. پایدار نبوده و اثر دراز مدت ندارد به حال اسپری برای کنترل انبار­ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. در حال حاضر سازندگان رنگ‌های آلی پیرتروم را به پرداخت‌های حفاظتی چوب اضافه می‌کنند. ماده مؤثره این گیاه ۴ استر است به نام پیرترین(پیرترین ۱ و ۲ و سینرین ۱ و ۲) که خاصیت حشره­کشی پیرترین ۱ و سینرین ۱ بیشتر از بقیه است. مقدار پیرترین در تمام اعضا گیاه بویژه در گل و تخمدان‌ها بیشتر است. برای قوی‌تر نمودن خاصیت حشره­کشی پیرتروم موادی از قبیل پیپرونیل بوتوکسید و یا بوتوکساید، سزوگسان و سولفوکساید به آن اضافه و سمیت آنرا تا ۲ برابر افزایش می‌دهد. پیرتروم دارای خاصیت فلج کننده قوی است ولی پس از اندک زمانی بعضی از حشرات فلج شده قادرند پرواز کنند. بدین‌ جهت در محلول‌های پیرتروم غالباً یک حشره­کش‌های افزوده می‌شود تا پیرتروم باعث فلج سریع حشره و حشره­کش صناعی باعث مرگ حشره شود. امشی از فرآورده‌هایی است که دارای د. د. ت، عصاره پیرتروم، اسانس و نفت می‌باشد.
۳-۲-۲۴- ESR–۱۷۲۱
این ماده حفاظتی دارای سه فرمول بندی متفاوت است. دو فرمول آن حاوی کاپرازل نوع B وC که در AWPA استاندارد گذاری شده‌اند می‌باشد. نوع سوم متشکل از تکه های مس به اندازه بسیار کوچک بوده که در محلول حفاظتی پراکنده‌اند. چوب تیمار شده با نوع سوم سبز روشن‌تر نسبیت به فرمول حاوی کاپرازلB وC بوده که این مسئله به دلیل این است که مس در محلول حفاظتی کامل حل نشده است. چوب‌های تیمار شده با ESR1721 را می‌تواند در کاربرد های در تماس با خاک و آب مورد استفاده قرار داد. این تیمار مناسب برای حفاظت گونه کاج می‌باشد (مدیسون، ۲۰۱۰) .
۳-۲-۲۵-ESR–۱۹۸۰
دارای دو فرمول بندی در استانداردگذاریAWPA می‌باشد. یکفرمول متشکل ازMCQ می‌باشد که بسیار شبیه ACQ است به طوری که جزء ترکیبی آن متشکل از ۶۷% اکسید مس و ۳۳% کواترنری آمونیوم کمپاند است. قابل حل دراتانول آمین بوده و چوب تیمار شده دارای رنگ سبز می‌باشد زیرا مس در محلول حفاظتی به طور کامل حل نشده است. این تیمار مناسب برای کاربرد های بالای سطح زمین و در تماس با زمین می‌باشد (مدیسون، ۲۰۱۰).
۳-۲-۲۶- ESR–۲۰۶۷
یک تیمار بر پایه آب و ارگانیک حاوی ۹۸ % تبوکنازول به عنوان قارچ کش و ۲% ایمیداکلوپراید به عنوان حشره کش می‌باشد. این تیمار هیچ رنگ مشخصی به چوب نمی‌دهد. چوب تیمار شده با این ماده را باید در بالای سطح زمین به‌کار برد و از کاربرد آن برای تماس مستقیم با خاک و آب خود داری نمود (مدیسون، ۲۰۱۰).
۳-۲-۲۷-ESR–۲۲۴۰
یک محلول حفاظتی بر پایه آب که متشکل از MCQ و تبوکنازول به صورت ترکیبی به نسبت ۲۵ به۱ می‌باشد. این تیمار قابل استفاده برای کاربرد های بالای سطح زمین و در تماس با زمین می‌باشد. علاوه بر تیمار چوب کاج این ماده را می‌توان برای تیمار صنوبر و تخته لایه هملاک و دوگلاس فر به کار برد (مدیسون، ۲۰۱۰).
۳-۲-۲۸-ESR–۲۳۲۵
یک ماده حفاظتی بر پایه آب متشکل از تکه های مس و تبوکنازول به نصب ۲۵ به یک می‌باشد. مناسب برای تیمار گونه‌هایی مثل کاج جنوبی و تخته لایه دوگلاس فرمی‌باشد. همچنین برای کاربرد های بالای سطح زمین و در تماس با آب و خاک مورد استفاده قرار می­گیرد (مدیسون، ۲۰۱۰).
۳-۲-۲۹-ESR–۲۷۱۱
این ماده حفاظتی حاوی مس حل شده در اتانول آمین و نیز قارچ کش ۴، ۵، دی کلرو -۲-ان-اکتیل-۴-ایزوتیازولین-۳-یک(DCOI) می‌باشد. نسبت استفاده از اکسید مس و DCOIT 10 به ۱ تا ۲۵ به ۱ می‌باشد. این ماده مناسب برای کاربرد های در بالای سطح زمین و در تماس با سطح زمین می‌باشد. چوب تیمار شده با این ماده بسیار شبیه به تیمارهای همسان با مس محلول مثل ACQ می‌باشد. مناسب برای تیمار گونه کاج می‌باشد (مدیسون، ۲۰۱۰).
۳-۳- کندسوز کننده­ها و مواد ضد آتش
یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های موجود در زمینه ساخت ‌وساز های چوبی، مسئله آتش سوزی است. بسیاری از روش‌های پیش گیری در برابر آتش در استاندارد های و الزامات ساختمان‌های چوبی مورد توجه قرار گرفته است. ایمنی در برابر آتش، شامل،پیشگیری، شناسایی،تخلیه، مهار و خاموش کردن می‌باشد. پیشگیری از آتش درواقع به معنای جلوگیری از آتش سوزی با کنترل ماده قابل اشتعال یا منبع حرارت می‌باشد. این امر با طراحی مناسب، نصب و نگهداری وسایل کارآمد در ساختمان‌ها میسر می‌گردد. نقص موجود در طراحی، عمده‌ترین عامل مشکل زا در گسترش دود و آتش می‌باشد. طراحی‌ها می‌تواند به گونه ای باشد که دود را در قسمتی محفوظ نگه داشته و از انتشار آن به نقاط دیگر جلوگیری کند. بهبود و پیشرفت آب پاش ها یکی از قابلیت‌های مهم در کنترل آتش در مراحل اولیه می‌باشد. امکانات مورد نیاز در دو دسته عمده شامل مواد مورد استفاده و امکانات ساختمان، قرار می‌گیرند. مواد مورد استفاده شامل موادی هستند که گسترش دهنده آتش بوده و اشتعال پذیر هستند و همچنین موادی که در برابر آتش مقاومت ایجاد می‌کنند. امکانات ساختمان شامل محدودیت‌های منطقه­ای، ارتفاع، کند­سوز کننده ها، درب‌ها و راه های خروجی، آب پاش های اتوماتیک و آشکار ساز های آتش می‌باشد. استفاده از استاندارد­های آتش سبب بهبود مقاومت در برابر آتش می‌گردد. از این استاندارد ها باید پیش از طراحی ساختمان استفاده گردد.
کند سوز کننده های مورد استفاده برای چوب را می‌توان در ۶ دسته طبقه بندی نمود:

1. 1. ترکیبات شیمیایی که سبب افزایش زغال در دما های پایین‌ترنسبت به چوب‌های تیمار نشده می‌شوند.

1. 1. ترکیبات شیمیایی که سبب تولید هالوژن‌های آزاد در تماس با حرارت می‌گردند.

1. 1. ترکیبات شیمیایی که به صورت پوشش در سطح چوب مورد استفاده قرار می‌گیرند.

1. 1. ترکیباتی که سبب افزایش ضریب هدایت حرارتی چوب می‌گردند.

1. ترکیباتی که سبب رقیق سازی گازهای قابل اشتعال ایجاد شده از چوب با گاز های غیر قابل اشتعال می‌گردد.

ب:تعهد (Commitment)
به معنی همسو بودن با اهداف گروه یا سازمان است.افرادی که دارای این شایستگی هستند:
-برای تحقق اهداف سازمان با فداکاری و از خود گذشتگی عمل می کنند.

-دارای حسی هدفمند برای انجام ماموریتهای بزرگتر و بالاتر هستند.
-در تصمیم گیری و تبیین انتخابهای خود ارزشهای اصلی گروه را به کار می گیرند.
ج: قوه ابتکار
به معنی آمادگی برای استفاده کردن از فرصتهاست.افرادی که دارای این شایستگی هستند:
-از هر فرصت و موقعیتی استفاده می کنند.
-بدنبال اهداف فراتر از نیازها و انتظارات خود می باشند.
-اگر کاری ضروری قلمداد شد ، با قوانین به صورت منعطف برخورد می کنند.
د: خوش بینی:
به معنی پافشاری در پی گیری اهداف علیرغم موانع و مشکلات است.چنین افرادی:
-به رغم موانع و مشکلات ، با پشتکار در جهت تامین اهداف می کوشند.
-با امید به موفقیت ، به جای ترس از شکست ، کار می کنند.
-موانع را به عنوان فرصتی برای قابلیت مدیریت شرایط و نه بعنوان یک اشتباه شخصی می بینند.
ب:شایستگیهای اجتماعی:
این شایستگی مبین ویژگیهایی است که فرد بر اساس آنها روابط بین خود و دیگران را مدیریت می کند.این بعد شامل دو معیار ، آگاهی اجتماعی و مهارتهای اجتماعی به شرح ذیل است:
۱-آگاهی اجتماعی (Social Awareness)
این معیار شامل پنج خرده معیار ، همدلی ، خدمت مدار ، توسعه و بهبود دیگران ، تنوع در نفوذ و قدرت و آگاهی سیاسی به شرح ذیل است:
الف:همدلی (Empathy)
احساس هیجانات ، احساسات و نگرشهای دیگران و علاقه مندی فعال به مسایل مورد علاقه دیگران است.افرادی که دارای این شایستگیها هستند:
-در توجه به علایم همسان و گوش دادن به دیگران فعال هستند.
-نسبت به درک و فهم نگرشهای دیگران با حساسیت عمل می کنند.
-بر اساس فهم احساسات و نیازهای دیگران ، به حل مسایل و مشکلات اقدام می کنند.
ب:خدمت مداری (Service Orientation)
پیش بینی ، تشخیص نیازهای مشتریان است. چنین افرادی :
-با میل و رغبت به دیگران کمکهای مناسب ارائه می کنند.
-راه های افزایش وفاداری و رضایت مشتریان را بررسی می کنند.
-نیازهای مشتریان را درک و آنها را با خدمات و محصولات تطبیق می دهند.
ج:توسعه و بهبود خدمات دیگران (Developing Others)
احساس نیاز دیگران برای بهبود و تقویت توانایی های آنهاست.چنین افرادی:
-دارای روابط استاد شاگردی هستند و به موقع مربیگری می کنند و پستهایی را که چالشی است و رشد مهارتهای افراد را موجب می شود ، به آنها پیشنهاد می شود.
-نقاط قوت موفقیتهای دیگران را می شناسند و نسبت به اعطای پاداش اقدام می کنند .
-به دیگران بازخورد مفید ارائه می کنند و نیازهای آنها را برای رشد و توسعه شناسایی می کنند.
د:تنوع در نفوذ قدرت (Leveraging Diversity)
ایجاد فرصتها از طریق افراد مختلف است.افرادی که دارای این شایستگی هستند:
-با بی صبری و ناشکیبایی و تعصب و سوگیری مقابله می کنند.
-تفاوتها را فرصت تلقی و محیطی را ایجاد می کنند که افراد در آن رشد کرده و شکوفا شوند.
-با افراد در زمینه های مختلف ارتباط برقرار می کنند و با آنها برخورد احترام آمیز دارند.
ه:آگاهی سیاسی (Political Awareness)
شناخت روندهای احساس گروه و روابط قدرت است. چنین افرادی:
-نسبت به روابط کلیدی قدرت شناخت دارند.
-موقعیتها و حقایق سازمانی و بیرونی را درک می کنند.
-شبکه های اجتماعی مهم و حیاتی را شناسایی می کنند.
۲-مهارتهای اجتماعی (Social Skills)
این معیار شامل هفت خرده معیار تحت عناوین نفوذ ، ارتباطات ، رهبری ، شتاب دهنده تغییر ، مدیریت تضاد ، ایجاد تعهد و همکاری به مشارکت به شرح ذیل است:
الف:نفوذ (Influence)
بکارگیری تاکتیکهای موثر برای متقاعد کردن است.افرادی که دارای این شایستگی هستند:
-در متقاعد کردن افراد مهارت دارند.