۰.۰۲۷

۱.۰۶۳

۲۱

۲۲.۳۲۳

در جدول فوق مقدار کای دو همان CMIN است. برای این مدل میزان آماره ۲۲.۳۲۳   ، درجه آزادی ۲۱ و سطح معنیداری برابر ۰.۰۲۷ است. چون سطح معنیداری از ۰.۰۵ کمتر است، نتیجهگیری میشود که مدل رگرسیونی برازش داده شده میان متغیرهای مستقل و وابسته معنیدار و مناسب است.

فصل پنجم
نتیجهگیری و پیشنهادها
۵-۱: مقدمه
این فصل شامل نتایج و یا یافته های پژوهش است. که توصیف کلامی مختصری از آنچه که به دست آمدهاست ارائه میکند. همچنین بخشهایی از آمار برای تحلیل و تفسیر نتایج استفاده شدهاست. اطلاعات آماری، لازم نیز گزارش میشود. در ابتدا با توجه به مطالب بیان شده در فصول پیشین، به جمعبندی یافته های پژوهشی به تفکیک فرضیه ها پرداخته میشود و پس از آن بحث و تفسیر یافتههاست که به تبیین و تفسیر نتایج میپردازد. در ادامه در بخش محدودیتهای پژوهش به موانع و مشکلات و سایر مسائل درگیر با پژوهش اشاره میشود. و سپس پیشنهادها، ضمن تعمیم یافتهها، اشارهای به زمینه های کاربردی آنها میشود که با عنوان پیشنهادهای پژوهشی ارائه میگردد.
۵-۲: نتایج پژوهش
نتایج حاصل از وضعیت جنسیت پاسخدهندگان بیانگر آنست که ۳۹.۳۲ درصد افراد مورد مطالعه زنان و ۶۰.۶۸ درصد را مردان تشکیل میدهند.
نتایج حاصل از وضعیت تحصیلی بیانگر آنست که ۰.۵۲ درصد زیر دیپلم و دیپلم، ۱۹.۷۹ فوق دیپلم، ۷۷.۰۸ درصد لیسانس، ۲.۶۰ درصد لیسانس به بالاتر بودهاند.
نتایج حاصل از سمت پاسخ دهندگان بیانگر آنست که ۹۵.۸۳ درصد گردشگر و ۳.۹۰ درصد مدیران و کارشناسان و ۰.۲۶ درصد خبرگان فن بازاریابی بوده است.
در قسمت ذیل p_value و ضرایب رگرسیون مورد ارزیابی قرار میگیرد که نتیجه آن رد یا قبول فرضیه های این پژوهش است:
۵-۲-۱: فرضیه‏اول: بین پایداری اجتماعی و بازاریابی پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین پایداری اجتماعی و بازاریابی پایدار در سطح معناداری .۰۲۶ و باضریب رگرسیون .۶۰ مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین پایداری اجتماعی و بازاریابی پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که پایداری اجتماعی، بازاریابی پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج پایداری اجتماعی ارتقاء یابد، بازاریابی پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۲: فرضیه‏دوم: بین پایداری سیاسی و بازاریابی پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین پایداری سیاسی و بازاریابی پایدار در سطح معناداری .۰۱۸ و باضریب رگرسیون .۵۱ مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین پایداری سیاسی و بازاریابی پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که پایداری سیاسی، بازاریابی پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج پایداری سیاسی ارتقاء یابد، بازاریابی پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۳: فرضیه‏سوم: بین کیفیت خدمات و بازاریابی پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده، بین کیفیت خدمات و بازاریابی پایدار در سطح معناداری .۰۳۹ و باضریب رگرسیون .۷۲رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین کیفیت خدمات و بازاریابی پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که کیفیت خدمات، بازاریابی پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج کیفیت خدمات ارتقاء یابد، بازاریابی پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۴: فرضیه‏چهارم: بین پایداری محیطی و بازاریابی پایدار رابطه مثبت ومعناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین پایداری محیطی و بازاریابی پایدار در سطح معناداری .۰۴۵ و باضریب رگرسیون .۴۲رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین پایداری محیطی و بازاریابی پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که پایداری محیطی، بازاریابی پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج پایداری محیطی ارتقاء یابد، بازاریابی پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۵: فرضیه‏پنجم: بین پایداری فرهنگی و بازاریابی پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین پایداری فرهنگی و بازاریابی پایدار در سطح معناداری .۰۱۱ و باضریب رگرسیون .۶۶ رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین پایداری فرهنگی و بازاریابی پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که پایداری فرهنگی، بازاریابی پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج پایداری فرهنگی ارتقاء یابد، بازاریابی پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۶: فرضیه‏ششم: بین بازاریابی پایدار و رضایت گردشگر رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین بازاریابی پایدار و رضایت گردشگر در سطح معناداری .۰۰۱ و باضریب رگرسیون .۷۰رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین بازاریابی پایدار و رضایت گردشگر وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که بازاریابی پایدار، رضایت گردشگر را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج بازاریابی پایدار ارتقاء یابد، رضایت گردشگر به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۷: فرضیه‏هفتم: بین رضایت گردشگر و اعتماد گردشگر رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین رضایت گردشگر و اعتماد گردشگر در سطح معناداری .۰۱۹ و باضریب رگرسیون .۷۹رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین رضایت گردشگر و اعتماد گردشگر وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که رضایت گردشگر، اعتماد گردشگر را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج رضایت گردشگر ارتقاء یابد، اعتماد گردشگر به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۸: فرضیه‏هشتم: بین رضایت گردشگر و گردشگری پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین رضایت گردشگر و گردشگری پایدار در سطح معناداری .۰۰۷ و باضریب رگرسیون .۶۸رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین رضایت گردشگر و گردشگری پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که رضایت گردشگر، گردشگری پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج رضایت گردشگر ارتقاء یابد، گردشگری پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۹: فرضیه‏نهم: بین اعتماد گردشگر و وفاداری گردشگر رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین اعتماد گردشگر و وفاداری گردشگر در سطح معناداری .۰۰۵ و باضریب رگرسیون .۸۱رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین اعتماد گردشگر و وفاداری گردشگر وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که اعتماد گردشگر، وفاداری گردشگر را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج اعتماد گردشگر ارتقاء یابد، وفاداری گردشگر به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۱۰: فرضیه‏دهم: بین اعتماد گردشگر و گردشگری پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین اعتماد گردشگر و گردشگری پایدار در سطح معناداری .۰۰۰ و باضریب رگرسیون .۷۷رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین اعتماد گردشگر و گردشگری پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که اعتماد گردشگر، گردشگری پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج اعتماد گردشگر ارتقاء یابد، گردشگری پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
۵-۲-۱۱: فرضیه‏یازدهم: بین وفاداری گردشگر و گردشگری پایدار رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.
باتاکید برنتایج بدست آمده ، بین وفاداری گردشگر و گردشگری پایدار در سطح معناداری .۰۰۰ و باضریب رگرسیون .۸۵رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. لذا میتوان اذعان داشت ارتباط شدیدی بین وفاداری گردشگر و گردشگری پایدار وجود دارد و ضرایب رگرسیونی در بین دو متغیر مذکور از نوع مستقیم (مثبت)میباشد؛ در نتیجه میتوان گفت که وفاداری گردشگر، گردشگری پایدار را تحت تاثیر قرار میدهد و از دیدگاه پاسخ دهندگان، هرچه نتایج وفاداری گردشگر ارتقاء یابد، گردشگری پایدار به طرف مثبت سیر میکند. بنابراین فرضیه تائید میگردد.
بحث و تفسیر یافته ها: با توجه به اهمیت گردشگری درهر کشور که در فصل اول و دوم به آن پرداخته شد، هدف این پژوهش طراحی مدلی قرار گرفت که بر مبنای آن بتوان گردشگری را ایجاد و ترویج داد. طبق نتایج استنباطی پژوهش، فرضیه اول که به رابطه مثبت و معناداری بین متغیر پایداری اجتماعی و بازاریابی پایدار اشاره دارد این فرضیه تایید و با پژوهش های سینایی(۱۳۸۰) و یوزاما(۲۰۰۸) هم سویی دارد. در فرضیه دوم که به رابطه مثبت و معناداری بین پایداری سیاسی و بازاریابی پایدار پرداخته است و فرضیه تایید و این نتایج با نتایج زهرر(۲۰۰۹) هم سویی دارد، در فرضیه سوم که به رابطه مثبت و معناداری بین کیفیت خدمات و بازاریابی پایدار پرداخته است، فرضیه تایید و این نتایج با نتایج یاوری و طغیانی(۱۳۸۴) هم سویی دارد، در فرضیه چهارم که به رابطه مثبت و معناداری بین پایداری محیطی و بازاریابی پایدار پرداخته است، فرضیه تایید و این نتایج با نتایج ملکی و سینایی(۱۳۸۰) هم سویی دارد، در فرضیه پنجم که به رابطه مثبت و معناداری بین پایداری فرهنگی و بازاریابی پایدار پرداخته است، فرضیه تایید و این نتایج با نتایج دادورخانی و همکاران(۱۳۸۹) و یاوری و طغیانی(۱۳۸۴) و مدهوشی و ناصرپور(۱۳۸۲) هم سویی دارد، در فرضیه ششم که به رابطه مثبت و معناداری بین بازاریابی پایدار و رضایت گردشگر پرداخته است، فرضیه تایید و این نتایج با نتایج ملکی(۱۳۸۰) هم سویی دارد، و با تایید رابطه مثبت و معناداری بین مابقی فرضیه ها ، می توان نتیجه گرفت که مدل پیشنهادی، یک مدل بهینه و کاربردی است و می توان بر پایه بازاریابی پایدار، گردشگری پایدار را ایجاد کرد و این مدل را بعنوان الگویی موثر معرفی نمود.
۵-۳: پیشنهادهای پژوهش
این پیشنهادها با توجه به نتایج بدست آمده از پژوهش و آزمون فرضیه ها، درقالب پیشنهادهای کاربردی و پیشنهادهای پژوهشی تقسیمبندی میشود.
۵-۳-۱: پیشنهادهای کاربردی
در این قسمت برای هر متغیر یک پیشنهاد کاربردی آورده شدهاست که در قسمت ذیل به جمعبندی آن پرداخته میشود:
پایداری اجتماعی: بالابردن سطح کیفیت زندگی جامعه میزبان، ارتقاء سطح دانش و آگاهی ساکنین درنحوه برخورد با گردشگران.
پایداری سیاسی: ایجاد ذهنیت مثبت گردشگر نسبت به کشور میزبان از طریق رسانه ها.
کیفیت خدمات: ارائه خدمات مطابق با نیاز گردشگران.
پایداری محیطی: حفاظت مستمر و دائم از محیط، بهسازی محیط، تمرکز بر خدمات رفاهی.
پایداری فرهنگی: توسعه روابط فکری، فرهنگی،و اجتماعی جامعه میزبان.

تعداد سوال

آلفای کرونباخ

۲۰

۱۹

۰. ۷۹

Reliability Statistics

Cronbach’s Alpha

N of Items

. ۷۹۹

۱۹

۳-۷) روایی پرسشنامه

عوامل شناسایی شده در این تحقیق از تحقیقات پیشین استخراج شده و در گذشته مورد استفاده قرار گرفته اند. همچنین عوامل فوق مجددا˝ توسط اساتید راهنما و مشاور مورد تأیید قرار گرفته است و از اعتبار لازم برخوردار ند.

۳-۸) جامعه و نمونه تحقیق

جامعه آماری تحقیق فوق شامل تمامی مدیران و خبرگانی است که در امر تسهیل تجارت نقش دارند (مانند مدیران سازمان صنعت و معدن تجارت، سهامداران و هیات مدیره شرکت های بزرگ ). بنابراین جامعه آماری تحقیق فوق جامعه ای محدود و در حدود ۳۰۰ نفر بشمار می رود.

بنابراین تعداد نمونه های انتخاب شده می توانند از طریق معادله۲-۳ محاسبه شوند.

: بازده قابل تحمل از برآورد پارامتر مورد نظر
‍p : نسبت موفقیت در جامعه
α : سطح خطا
N: حجم جامعه
از آنجا که مقدار p در دسترس نیست آن را مساوی۰. ۵در نظر میگیریم. در سطح اطمینان ۰. ۹۵ (۰. ۵= α) و ۳۰۰=N نفر که شامل:و ۰۷/۰= : که از تحقیقات مشابه استخراج گردیده است حجم نمونه که جامعه محدود تلقی می شود به صورت زیر تعیین می شود :

۳-۹) روش تجزیه و تحلیل اطلاعات

روش های آماری مورد استفاده در این تحقیق به دو صورت خواهد بود. روش های آماری توصیفی و روش های آماری استنباطی. گرچه در داده هایی که بصورت نمونه ای جمع آوری شده است و هدف از آن تعمیم نتیجه به کل جامعه می باشد تاکید بر آمار استنباطی است، اما برای ارائه یک شمای کلی از داده ها و خلاصه کردن آن از آمار توصیفی نیز استفاده می شود. بخش های عمده مورد استفاده در آمار توصیفی با بهره گرفتن از جداول فراوانی و نمودارهای مختلف خواهد بود. تحلیل اطلاعات در قسمت آمار استنباطی نیز در دو مرحله صورت می گیرد:
مرحله اول (شناسایی عوامل موثر در تسهل تجارت): در این مرحله پس از استخراج عوامل موثر در تسهیل تجارت از آزمون t تک نمونه ای استفاده شد. این آزمون زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که یک نمونه از جامعه داریم و می خواهیم میانگین آن را با یک حالت معمول، استاندارد و یا حتی یک عدد فرضی مورد انتظار مقایسه کنیم.
مرحله دوم (رتبه بندی عوامل): پس از شناسایی عوامل موثر و به منظور رتبه بندی هر عامل و انتخاب بااهمیت ترین آنها از روش AHP استفاده خواهد شد.
در ضمن عوامل موثر شناسایی شده در تسهیل تجارت در جدول ۳-۲ نشان داده شده است. عوامل ذکر شده در جدول، مدل گسترش یافته از تحقیقات پرز و ویلسون (۲۰۱۱) دووال (۲۰۰۷) استخراج شدند.
جدول ۳-۲) عوامل موثر در تسهیل تجارت (پرز و ویلسون ۲۰۱۱ ؛ دووال ۲۰۰۷)

طبقه

عوامل

زیرعامل

شکل(۳-۴) میانگین ماهیانه حداکثر دمای روزانه بر حسب درجه سانتی گراد ۴۷
شکل(۳-۵) پهنه بندی متوسط دما در مقیاس سالانه ۴۸
شکل (۳-۶) میانگین ماهیانه بارش بر حسب میلی متر ۴۹
شکل(۳-۷) پهنه بندی متوسط سالیانه بارش ۵۰
شکل (۳-۸) میانگین ماهیانه حداقل رطوبت نسبی بر حسب در صد ۵۱
شکل(۳-۹) میانگین ماهیانه حداکثر رطوبت نسبی بر حسب در صد ۵۱
شکل (۳-۱۰) میانگین تعداد روزهای یخبندان ۵۲
شکل(۳-۱۱)پهنه بندی متوسط تعداد روزهای یخبندان سالانه ۵۳
شکل(۳-۱۲) میانگین ماهیانه سرعت باد بر حسب متر بر ثانیه ۵۴
شکل(۳-۱۳) میانگین تعداد ساعات آفتابی منطقه(ساعت) ۵۵
شکل(۴-۱) نمودار جنس پاسخگویان ۶۳
شکل(۴-۲) وضعیت سنی پاسخگویان ۶۴
شکل(۴-۳) وضعیت تحصیلی پاسخگویان ۶۵
شکل(۴-۴) وضعیت شغلی پاسخگویان ۶۶
فصل اول
کلیات تحقیق
مقدمه
جغرافیا علم شناخت محیط و پدیده های موجود در آن است . این پدیده ها اعم از اینکه به شکل طبیعی وجود داشته باشند یا اینکه در نتیجه رابطه انسان با محیط بوجود آمده و شکل گرفته باشند، به دلیل اشغال فضا و قرارگیری در بستر محیط به خودی خود در حیطه مطالعات جغرافیایی قرار میگیرند . سکونتگاه های انسانی ، پدیده هایی مکانی و فضایی بوده است وبه همین علت شناخت و تبیین و درک قانونمندیهای حاکم بر شکلگیری ، تحول و تکامل آن در چهارچوب روابط متقابل انسان و محیط ، یک موضوع جغرافیایی بوده و در محور مطالعات جغرافیایی قرار میگیرد . همچنین سکونتگاه ها تبلور و انعکاس فضایی ایفای نقش انسان میباشند که برحسب شرایط محیطی ، اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی ، سیاسی و تاریخی شکل گرفته و متحول شده اند . با توجه به اهمیت روستاها و نقش تعیین کنندهای که در توسعه اقتصادی ، اجتماعی و امنیت ملی ایفا می نمایند تامین مسکن مناسب در آنها و برطرف نمودن مشکلات موجود در این زمینه خصوصا تامین استحکام در رفع آسیب پذیری آنها از موضوعاتی است که اهمیت خاصی می یابد . بنابراین رسیدگی به کالبد روستا وبهبود بخشی فضایی زیست محیطی روستایی بخش کوچکی از مجموعه اقدامات عملی در زمینه توسعه روستایی است .

بدین ترتیب توجه به مجتمعهای زیستی روستایی که مسکن و شاخصهای پایدار آن از مهمترین عناصر توسعه پایدار روستایی به شمار می رود از اهمیت ویژه ای برخوردار است و از میان انواع مولفه های پایداری روستایی مسکن از جایگاه ویژه ای برخوردار است.
.
۱-۱.تبیین مسأله پژوهشی و اهمیت آن
مسکن خردترین و کوچک ترین شکل تجسم کالبدی رابطه متقابل انسان و محیط وخصوصی ترین فضای زندگی انسان است (زیاری و همکاران،۲:۱۳۸۹). مسکن روستایی یکی ازمهمترین بخشهای سکونتگاه های روستایی را تشکیل می دهد که از رابطه با کارکردهای اجتماعی ، اقتصادی ،اکولوژیکی و الگوهای زندگی روستاییان شکل می گیرد و در طول زمان با توجه به تحول نظام اقتصادی و اجتماعی متحول میشود که آثار این تحول را در وسعت ، فضابندی و مصالح بکاررفته در مساکن روستایی میتوان مشاهده کرد ( چپرلی ،۱۸:۱۳۸۷ ). مسکن نیاز اولیه بشر و مهمترین کالایی است که تامین آن سهم متنابهی از درآمد عامه مردم را به خود مشغول می دارد ( احمدی ، ۲۳:۱۳۸۷ ). مسکن در مجموعه بافت روستابه عنوان یک جز از هویت کلی روستا وایفاگر نقشی چندکارکردی است.مسکن علاوه بر نقش سکونت به عنوان بخشی از فضای اشتغال وتولید مطرح بوده که این امر از نقش سکونت و شیوه زیست و کیفیت استفاده از محیط و اقتصاد حاکم در روستا و سنت هاو هنجارهای پنهان و آشکار روستایی نشات میگیرد(روح الامینی،۱۳۷۰).کارکرد اصلی مسکن علاوه بر نقش آن به عنوان سرپناه ،فراهم آوردن شرایط مطلوب برای خانواده به منظور تحقق فعالیتهای خانوادگی است یکی از پیامدهای مثبت این امر ثبات و همبستگی خانواده است(هدایت نژاد،۵۶۳:۱۳۷۵). مسکن علاوه بر تامین یکی از نیازهای زندگی یعنی سرپناه به عنوان یک پس انداز نیز مطرح است از این رو مسکن کالایی سرمایه ای است و یک ارزش اجتماعی است که باعث پایداری جامعه و کاهش آسیب های اجتماعی می شود ( Dix,1985:1-10). مسکن به عنوان نمادی ازچگونگی تعامل و ارتباط انسان با محیط طبیعی پیرامون خویش است که درطی سالیان متمادی بر حسب شرایط زمانی –مکانی در هرمنطقه شکل گرفته و به نوعی نشان دهنده نوع فعالیت ها در ابعاد اقتصادی،نگرش اجتماعی-فرهنگی روستاییان،چگونگی تحول و استفاده ازتکنولوژی ونهایتا سطح درآمدو معیشت وساکنان آن می باشد(شمس الدینی،۴۴:۱۳۸۷) . عوامل اقتصادی ، سبک معماری ،زبان بومی منطقه ، گرایشهای سبک شناختی ، آب و هوا ، جغرافیا و آداب و سنن محلی در توسعه و طراحی مسکن در مکان های مختلف تاثیر گذارند( Sendich ,2006:185) . امروزه تقاضا برای مسکن مناسب درحال افزایش است به دلیل اینکه مسکن و شرایط محیطی آن ،اثربخشترین مولفه رضایت فرد از محله مسکونی اش می باشد(westaway,2006:187) .مسکن مناسب درواقع مسکن پایدار است که دارای ویژگیهای آسایش مناسب،فضای مناسب،عوامل بهداشتی مناسب،مکان مناسب،وقابلت دسترسی از نظر کار را دارا می باشد(روستایی وهمکاران،۱۵۱:۱۳۹۱) .
مسکن پایدار نقش بااهمیتی در ثبات خانواده ، رشد اقتصادی و اجتماعی و بالا بردن ضریب ایمنی افراد خصوصا ارتقای فرهنگی و آرامش روحی اعضای خانواده دارد و در کل سیستم نیز تاثیر میگذارد (آسایش ،۶۷:۱۳۷۵). یکی از راه های مهم آگاهی از وضعیت مسکن پایدار ، استفاده از شاخص های پایداری مسکن میباشد . این شاخص ها بیانگر وضعیت کمی و کیفی مسکن روستایی از یک طرف و بهبود بخشی برنامه ریزی مسکن از سوی دیگر برای یک افق بلندمدت است (لطفی ،۱:۱۳۸۸).شاخص ها در واقع ابزار اندازه گیری وسنجش وضعیت پایداری مسکن و روند تحول آن و همچنین میزان موفقیت و تحقق سیاست های مسکن محسوب می شوند به همین دلیل علاوه بر ارزیابی وضعیت ، در تدوین اهداف کمی برنامه ها نیز مورد استفاده قرار می گیرند .( حکمت نیا ، ۱۱۶:۱۳۸۵). تاکنون بطورهماهنگ و یکپارچه درخصوص تعیین سطح پایداری شاخصهای مسکن پایدار روستایی مطالعهای صورت نگرفته و همچنین در برنامه ها نسخه یکسانی برای روستاها و مساکن روستایی تجویز می شود در حالی که مناطق روستایی و مساکن از نظر شرایط جغرافیایی و آسیب پذیری با یکدیگر متفاوتند لذا نظام برنامه ریزی کشور نیازمند ساختاری جهت سنجش و ارزیابی پایدار مسکن روستایی است تا علاوه بر مشخص شدن شاخص های مناسب برای هر منطقه جغرافیایی ، میزان تحقق آنها در برنامه ها ارزیابی شود .
با توجه به تحولاتی که طی سالهای اخیر در جوامع روستایی کشور بوجود آمده است پرداختن به مقوله مسکن پایدار روستایی ، اهمیت خاصی می یابد ، برای رسیدن به نتایج کاربردی از جهات مختلف چون اقتصاد ، فرهنگ ، معماری ، سازه و ….. به پایداری مسکن روستایی باید توجه کرد . در این راستا طراحی و تدوین شاخص های پایدار مسکن روستایی همگام با تغییرات و تحولات در عرصه سکونت گاه های روستایی امری قطعی و ضروری تلقی می گردد تا فرایند طراحی الگوی توسعه پایدار با تاکید بر مسکن روستایی ، سازگاری خود را با سایر شاخص های توسعه روستایی همراه و همگام سازد .
با این حال مساله مهم آن است که شاخص های تبیین کننده پایداری مسکن روستایی در هر مکان جغرافیایی متفاوت و دارای ویژگیهای خاص خود میباشد . در این بین لازم است با بهره گیری از ابزارهای مناسب ضمن شناسایی این شاخص ها که تبیین کننده تفاوت ها و افتراقات مکانی – فضایی است اهمیت آنها شناخته در محدوده دهستان های مشخص با تفاوت های جغرافیایی مورد آزمون قرار گیرند .
تا کنون بطور هماهنگ و یکپارچه در خصوص تدوین شاخص های پایداری مسکن در نواحی روستایی کاری صورت نگرفته لذا نظام برنامه ریزی کشور نیازمند ساختاری جهت ارزیابی پایداری مسکن روستایی است تا علاوه بر مشخص شدن شاخص های مناسب برای هر منطقه جغرافیایی ، میزان تحقق آنها نیز در برنامه ها ارزیابی شود .
مساکن روستایی بخش مرکزی کرج نیز به مانند مساکن روستایی کشور از این مسایل جدا نیست و مشکلات بخش مسکن رادارد بنابراین با توجه به وضعیت مساکن روستایی بخش مرکزی کرج ،تلاش برای شناسایی هرچه دقیق ترمشکلات مسکن و رفع مسایل وموانع بر سر راه رسیدن به مسکن پایدار از جمله الزاماتی در مسیر توسعه روستایی منطقه مورد مطالعه به شمار می آید.مطالعه حاضر درصدد است تا با شناسایی عوامل موثر بر توسعه مسکن پایدارونقش مسکن پایدار بر توسعه روستایی بخش مرکزی شهرستان کرج را مورد تجزیه و تحلیل قرار دهد .
۱-۲.ضرورت و اهمیت تحقیق
روستاها مرکز تولیدات کشاورزی،دامی،صنایع دستی وکانون تامین مایحتاج خوراکی جمعیت کشور هستند. به اعتباری می تون آنها را کانون تولید ثروت و ارزش افزوده در کشور محسوب نمود. زیرا به رغم میزان سرمایه گذاری اندک در مقایسه با شهر ها،حدود یک سوم تولید ناخالص ملی کشور از آنها به دست می آید(طالب و دیگران،۱۳۷۹).تجربه نشان می دهد درمناطقی که روستاها مورد غفلت و بیتوجهی بودهاند مشکلات شهری-روستایی بیشتر و در مناطقی که ازعمران وآبادانی برخوردارند نابسامانی منطقه ای کمتر بوده است(سعیدی و طالب،۱۳۷۶).به همین دلیل نادیده گرفتن و رها نمودن روستاهاو بی توجهی نسبت به مسکن و بافت آنهاضمن نادیده گرفتن شرایط آسایش برای بخش قابل توجهی ازجمعیت کشور؛برهم زدن تعادل اجتماعی –اقتصادی کالبدی مناطق و متعاقب آن بروزنابسامانی نظام سکونتگاهی کشوررا به دنبال خواهد داشت(حبیب،۱۳۷۵). با توجه به اینکه مسکن یکی ازشاخصهای توسعه یافتگی ویکی ازنیازهای اساسی انسان محسوب می شود،بنابراین جایگاه مسکن و برنامه ریزی برای آن ولزوم توجه به آن از اهمیت زیادی برخوردار است. مهمترین دلایل توجه به مسئله مسکن روستایی عبارتند از:تحول شرایط زندگی روستایی والزام تطابق با شرایط حال،ضرورت کاهش خسارات بلایای طبیعی،سیل،زلزله،طوفان و رانش زمین،الزامات بهسازی و مقاوم سازی مساکن وابسته،فراهم آوردن محیط مناسب زندگی وتوازن شهر وروستاوبوجودآوردن شرایط مناسب زندگی برای جوانان و افراد تحصیل کرده می باشد.مساکن روستایی در ایران با توجه به تنوع اقلیمی وجغرافیایی دارای تیپ های مختلفی هستند،این مساکن با توجه به ویژگی های جغرافیایی،وضعیت زمین،نوع معیشت،شیوه های زیستی وسبک زندگی هرناحیه ساخته شده اند.روستاییان با توجه به دسترسی به مواد اولیه مسکن که اغلب از منابع محلی تامین می شود،اقدام به احداث مسکن خود می نمایندکه درنهایت استاندارهای مربوط به مسکن،رعایت نشده است.از این رو توجه جدی به کیفیت و کمیت ساختمان هایا به عبارتی مسکن روستایی لازم و ضروری مینماید،چرا که مسکن مناسب واستانداردازشاخص های توسعه روستایی به شمارمی آید(لطفی ودیگران،۱۳۸۸: ۱۰۷-۱۰۶). مسکن روستایی در ایران ازچند عامل رنج میبرد: ضعف تکنیکی ساخت و ساز،وجود مصالح کم دوام و کم توجهی به مقاوم سازی مسکن روستایی است(بهرامی،۱۳۹۰).که مساکن روستایی شهرستان کرج هم از این قاعده مستثنی نیستند.لازم است در شیوه نگرش به طراحی و ساخت مسکن روستایی در عین حفظ خصوصیات بومی،روش های ساخت محلی وتطابق مسکن با نیازهای معیشتی روستاییان اصلاح شده ومسایلی مانند مقاومت در برابر زلزله،ملزومات بهداشتی ،مباحث زیست محیطی ،استفاده بهینه از انرژی و مانند آن در طرح مسکن روستایی ملحوظ گردد(زندیه وحصاری،۱۳۹۰).
از مهمترین موارد اهمیت و ضرورت تحقیق ، می توان به موارد ذیل اشاره نمود:
۱) مطالعات در زمینه مسکن در کشور عمدتا به مسکن شهری معطوف بوده است . کمبود مطالعات در این زمینه و وجود تفاوت بین مسکن شهری و روستایی ، تحقیقات در زمینه شناخت ویژگی های توسعه پایدار مسکن در نواحی روستایی را از اهمیت خاصی برخوردار ساخته است . علی رغم این نیاز ، ماهیت توصیفی پژوهش های انجام شده طی سالهای اخیر و یا محدود بودن آنها به مناطقی خاص مانند گونه شناسی مسکن در برخی استان ها تاکنون نتوانسته به ارائه معیارهای مشخص و معتبری که در طراحی و برنامه ریزی مسکن موثرند منجر شود .
۲) مبحث مسکن به طور عام و پایداری مسکن روستایی به طور خاص از جمله مهمترین مباحث مطرح شده در برنامه های توسعه اقتصادی ، اجتماعی و فرهنگی بعد از انقلاب به شمار می رود . عدم درک و شناخت تفاوت های موجود در این زمینه به لحاظ هم سویی و هم پوشی مسکن روستایی با سایر فعالیت های اقتصادی و جریانات اجتماعی و تاثیر عمیق آن در فرایند اشتغال و رفاه جامعه روستایی ، میتواند اثرات سویی بر پیکره نظام برنامه ریزی کشور وارد نموده و تنش های اجتماعی ، اقتصادی و کالبدی مختلفی را به همراه داشته باشد .
۳) تدوین یک برنامه جامع در بخش مسکن روستایی نیازمند شناسایی و تجزیه و تحلیل ابعاد و اجزای مختلف مسکن است و شاخص های مسکن به عنوان یک برنامه جامع و ابزاری ضروری برای بیان ابعاد مختلف اجتماعی ، اقتصادی ، فرهنگی وکالبدی مسکن از جایگاه ویژهای در برنامه ریزی مسکن روستایی برخوردار هستند .
۴) با تعریف و تدوین شاخص های مسکن روستایی شناخت عناصر ، کمیت ها و کیفیت های فضایی آن ، تفاوت های موجود در نیازهای کمی و کیفی مسکن در مناطق مختلف کشور را نشان داده و با تاکید بر ضرورت پرهیز از برنامه ها و اقدامات یکسان مشابه در مناطق روستایی بستر لازم برای تصمیم گیری های متناسب با قوت ها و ضعف های مسکن در پهنه – های مختلف جغرافیایی کشور را مهیا سازد .
۱-۳. پیشینه تحقیق
بدیهی است که توجه به پیشینه و ادبیات پژوهش انجام گرفته در راستای هر موضوع تحقیق برای هر محقق لازم و ضروری است . بر این اساس نتایج تعدادی از مهم ترین آنها را که به نحوی در راستای موضوع تحقیق یا بخشی از آن قرار می گیرد مطرح می کنیم .
ریموند و آندرو^[۱](۲۰۰۰): در بررسی خود تحت عنوان روند وخط سیرزندگی روستایی در روستاهای کانادا معتقدندکه روستاهای این کشور در چند سال اخیرتحت تاثیر فرایندهای جهانی سازی ،شهرنشینی وگسترش تکنولوژی های مدرن قرار گرفته اندکه این عوامل به نوبه خودباعث تغییرات اجتماعی،فرهنگی،جمعیتی و اقتصادی در روستاها شد اند.
وین کنت و دیگران^۲(۲۰۰۱): نقش سیاستگذاریهای مسکن ، دسترسی به زمین ، زیرساخت های مسکن ، مقررات ساخت ، مصالح ساختمانی و صنایع مرتبط با مسکن را درکشور نیجریه بررسی کرده اند و به این نتیجه رسیدند که افزایش نقش بخش خصوصی می تواند منجر به کاهش مشکلات مسکن گردد .
می و همکاران^۳(۲۰۰۶): نتایج مطالعات نشان میدهد عوامل اجتماعی،اقتصادی،فرهنگی و فضایی باعث تغییر شکل مساکن می شوند.ضمن اینکه خاطر نشان می شودکه سرعت شهرنشینی و جهانی شدن نیزدر تغییر شکل مساکن تاثیر گذار بودهاند.
ایسیک و تولبنتسی ^۴(۲۰۰۸): در تحقیق خود تحت عنوان ” مسکن پایدار در شرایط جزیره ای با بهره گرفتن از تثبیت زمین آهکی ” به نقش مواد ساختمانی در پایداری مسکن پرداخته اند . و معتقدند مواد ساختمانی در بخش مسکن تاثیر مهمی بر محیط و اکوسیستم دارد . از این روی آنها انتخاب مواد مناسب و مطابق با نیازهای هر منطقه برای مسکن را یکی از مهم ترین استراتژیها در توسعه مسکن پایدار دانسته اند .
مالین ومایلز^۵ (۲۰۰۹): درتحقیق خود تحت عنوان"مسکن با کیفیت،کلید دست یابی به جوامع پایدار"به مشخصات مسکن با کیفیت و نقش مسکن درجذابیت و سلامت جوامع توجه کرده اند.دراین تحقیق مسکن پایدار ابزارکلیدی در ایجاد جوامع پایدار قلمداد شده است.
تقی زاده (۱۳۸۰) : در مطالعه ای تحت عنوان ” توسعه پایدار شهر و مسکن ” به این نتیجه رسید توجه به مقولات اساسی مرتبط با انسان ، طبیعت ، فرهنگ ، محیط و تاثیر آنها بر یکدیگر برای توسعه پایدار شهر و مسکن ضرورت دارد و برای حرکت به سمت توسعه پایدار شهر و مسکن نتایجی را بیان می دارد .
سرتیپی پور(۱۳۸۴): به این نتیجه رسیده است که با تعریف و تدوین شاخصهای مسکن روستایی و شناخت عناصر،کمیت ها وکیفیت های فضایی آن،تفاوتهای موجود در زمینه نیازهای کمی و کیفی مسکن مشخص می شود.
لطفی و دیگران(۱۳۸۸):درمطالعه ای تحت عنوان شاخصها مولفه های ضروری در برنامه ریزی و سیاست گذاری مسکن روستایی در ایران این گونه نتیجه گرفتهاند که شناخت و بکارگیری شاخصهای مسکن روستایی در بلند مدت ،مسکن روستایی را متحول و این امر منجر به ارائه یک الگوی مناسب و توسعه یافته مسکن روستایی درکشور خواهد شد.
صیدایی و دیگران(۱۳۸۹):درمطالعه ای تحت عنوان تحلیل فضایی مسکن روستایی در استان کهکیلویه و بویراحمد به این نتیجه رسیدندکه پنج عامل تسهیلات و امکانات،مالکیت،تاسیسات و رفاه و استحکام سازه نقشی مهم و اساسی در توسعه مسکن روستایی دارند و توجه به این عوامل در برنامه ریزی برای رسیدن به وضعیت بهینه مسکن ضروری به نظر می رسد.
پورطاهری و دیگران(۱۳۹۰):درپژوهشی تحت عنوان ارزیابی تغییرات فرهنگی برالگوی مسکن روستایی در روستاهای بخش مرکزی شهرستان قزوین به این نتیجه رسیدند که بین تغییرات فرهنگی و تغییر الگوی مسکن روستایی رابطه خطی معناداری وجود دارد.
بیتی(۱۳۹۰):درمطالعه ای به این نتیجه رسیدکه ساخت و سازهای معاصر روستایی از تامین کیفیت فضایی مطلوب فاصله زیادی دارد.این مشکلات را می توان دراثر دو عامل"۱-عدم جامعیت الگوهای تدوین شده وضعف آنهادرانطباق با تمام جوانب زندگی روستایی ۲-موانع اجرایی"می باشد.
این تحقیق در راستای تکمیل تحقیقات گذشته انجام شده است با این تفاوت که نگارنده در این تحقیق به دنبال این بوده است تا با شناسایی عوامل موثر بر توسعه پایدار مسکن و با طراحی شاخص های مناسب ، میزان پایداری این شاخصها را در دهستانهای مورد مطالعه ارزیابی کند تا ضمن سنجش این شاخصها تفاوتهای موجود را نیز در دهستانهای مورد مطالعه به لحاظ میزان پایداری در شاخص ها و ابعاد توسعه پایدار مسکن روستایی مشخص سازد .
۱-۴. اهداف تحقیق
- شناسایی مهمترین شاخص های تبیین کننده توسعه پایدار مسکن در نواحی روستایی .
- شناسایی سطح تفاوت شاخصها و ابعاد پایداریکالبدی ،اقتصادی و اجتماعی بین مساکن روستایی .
- ارائه راهکارها و پیشنهاداتی در جهت حرکت به سمت توسعه پایدار مسکن در بخش مرکزی کرج
.

ایجاز حذف به کار رفته است به خاطر اینکه جمله در باب اغرا است، فعل جمله محذوف است.
در عبارت:
«إنَّ اخوَّفَ ما أخافُ علیکمُ إثنانِ إتّباعِ الهوی و طولِ الامَلِ.»^[۹۲]
از صنعت اطناب استفاده شده است زیرا ابتدا کلمهٔ «إثنان» به صورت مجمل آورده شده است و سپس جملهٔ بعد آن را توضیح داده است و این یکی از کاربردهای اطناب است.

2. 2. ۱٫ ۵٫ موضوعات علم بیان

2. 2. ۲٫ ۱٫ ۵٫ تشبیه

تشبیه در لغت به معنی تمثیل و در اصطلاح برقرارى همانندى بین دو چیز در یک ویژگى مشخص برای تبیین غرضی که متکلم در ذهن می‌پروراند که از چهار‌‌ بخش مشبّه، مشبّهٌ به، ادات و وجه شبه تشکیل مى‌‌شود و هر یک از دو طرف تشبیه ممکن است حسى یا عقلى، و مفرد یا مرکب باشد.^[۹۳] تشبیه از شیوه‌‌هاى بیانى شناخته شده نزد سخنوران و ادیبان عرب بوده و از زیباترین جلوه‌های لفظی و صنایع ادبی است که به وسیلهٔ آن وصف و حال و چگونگی مشبه بیان می‌شود و در شفاف نمودن مقصود و نزدیک کردن معانی دور از ذهن و زیباتر نمودن کلام به کار گرفته می‌شود و این صنعت زیبا در والاترین مرتبه در کلام امام علی (×) و هم چنین در قرآن فراوان به کار رفته است. البته قابل ذکر است که تشبیه و استعاره و کنایههایی که در نهج البلاغه به کار رفته است از نوع محسوس هستند بدین گونه که امر معنوی یا هر امر دیگری که تصور آن تا حدی به تأمّل و دقت نظر نیاز داشته به صورت محسوس و ملموس و از چیزهایی که در دسترس عامّه و در زندگی آنها وجود عینی دارد بیان شده است. همچنین در استعمال سجع و جناس بیشتر از کلمات هم معنی استفاده شده است. براى نمونه تشبیهی که در این کلام امام (×) به کار رفته است:

«فإنَّ الامرَ یَنزلُ منَ السّماءِ إلی الارضِ کَقطراتِ المطرِ؛ تقدیرهای آسمان همچون قطره های باران به زمین بر هر کس فرود میآید.»^[۹۴]
تقدیرهای آسمان معقول و نزول باران محسوس است.
همچنین، از زیباترین تشبیهات عبارتی است که امام در خطبهٔ شقشقیه ایراد فرموده است و در آن تشبیه معقول به معقول، محسوس به محسوس و معقول به محسوس جلوه گر شده است.
«آری به خدا سوگند فلان جامه خلافت را بدون اینکه اندامش برای آن متناسب باشد در بر کرد با آنکه به خوبی میدانست که جایگاه من نسبت به خلافت جایگاه قطب است نسبت به آسیا.»^[۹۵]
تشبیه جایگاه خویش به جایگاه قطب استوانه نسبت به سنگ آسیا از نوع تشبیه معقول به معقول است. زیرا جایگاه قطب و حالات آسیا امری معقول است.
امام (×) در ضمن خطبهای دیگر در توصیف دنیا آن را چنین تشبیه کرده است:
«از آن جزاندکی نمانده چون اندک آبی که در آوند مانده یا جرعهای که تشنه آن را به گلو رساند و تشنگی او را فرو نشاند.»^[۹۶]
امام (×) در اینجا ناچیزی و اندکی دنیا را همانند مختصر آبی که در ته ظرفی باقیمانده یا جرعهای که تشنگان در وقت کم آبی میان خود تقسیم کنند تشبیه کرده است. وجه شبه در این تشبیه این است که اگر تشنهای ته ماندهٔ ظرف آب را بیاشامد سیراب نمیشود و تشنگی او بر طرف نمیشود یعنی همانطور که تشنه با مختصر آب (مقله) سیر آب نمیشود طالب دنیا و لذتهای آن نیز اگر باقیمانده عمر خود را به چشیدن لذتها آن بگذراند دردش درمان نمیشود. پس سزاوار است که از دنیا طلبی و شهوت جویی در دنیا دست کشد.^[۹۷]

2. 2. ۲٫ ۱٫ ۵٫ استعاره

استعاره در لغت به معنی عاریت گرفتن و به عاریت خواستن است.^[۹۸] در اصطلاح واژهای است که در هنگام وضع لغت معنایی شناخته شده داشته باشد و شواهدی دلالت کند که به هنگام وضع بدان معنی اطلاق میشده است، سپس این واژه را در غیر آن معنی اصلی به کار گیرند و معنی را به آن لفظ منتقل کنند و در واقع عاریت گیرند.^[۹۹] استعاره نوعى تشبیه است که همهٔ اجزاى آن به جز یکى از دو طرف تشبیه حذف شده است و نسبت به تشبیه معمولى از بلاغت بیشترى برخوردار است و ارکان آن عبارت است از مستعار (لفظ)، مستعار له (مشبه)، مستعار منه (مشبه به) و جامع (وجه شبه). هم چنین در تعریف استعاره گفتهاند: چون مجاز با تشبیه ازدواج کرد از آنان فرزندی به نام استعاره ولادت یافت.^[۱۰۰] پس میتوان گفت که استعاره مبتنی بر تشبیه است که از ارکان آن فقط مشبه به ذکر میشود و بقیه را حذف میکنند.
امیر المومنین در توصیف دشمن خاندان پیامبر استعارهای شگفت آورده است:
« زرعُوا الفجورَ و سقوهُ الغرورَ و حصدوُا الثّبورَ؛ تخم گناه کشتند و آب فریب به پای آن هشتند و هلاکت و فلاکت درویدند.»^[۱۰۱]
در این سخن «فجور» عبارت است از خروج از مرزهای پارسایی و «زرع» عبارت است از افشاندن دانه در زمین و امام لفظ «زرع» را برای افشاندن بذر فجور در زمین دلها استعاره آورده است و هم چنین لفظ «سقی» را که ویژگی آب است برای ادامهٔ فریبکاری استعاره آورده است، زیرا هر گاه تخم گناه کاشته شود با آب غفلت و فریب آبیاری میگردد و نتیجه چنین کشتی هلاکت است.
همچنین، در عبارت:
«و اللهِ لَقدْ تقَمَّصَها فلانٌ (ابن ابیقحافه)…»^[۱۰۲]
در این فراز از خطبهٔ شقشقیه، حضرت لفظ «قمیص» که به معنای پیراهن است را به عنوان استعاره برای خلافت آورده است.
و نیز میفرماید:
«یَنحدرُ عنّی السیلَ و لایَرقی إلی الطیرِ؛ سیل دانش و معرفت از من سرازیر میگردد و هیچ پرنده تیز بالی با من هم پرواز نیست.»^[۱۰۳]
حضرت در اینجا سرازیر شدن سیل که معمولا از دامنهٔ کوهها و جایگاههای بلند جاری میگردد به خود نسبت داده یعنی استعارهٔ محسوس در امر معقول بکار رفته است.

3. 3. ۲٫ ۱٫ ۵٫ کنایه

در لغت به معنی ترک تصریح و پوشیده سخن گفتن است.^[۱۰۴] در اصطلاح علم بیان کنایه یعنی لفظی را استعمال کنند و به جای معنی اصلی یکی از لوازم آن معنی را اراده کنند.^[۱۰۵]
هنگامى که واژه‌‌اى را در معنایى مجازى به کار بریم و در عین حال معناى نخست را نیز مى‌‌توانیم مدنظر داشته باشیم، تعبیرى کنایى آفریده‌‌ایم.
«وَاعْلَموُا أنَّ دارَ الهجرهِ قدْقلعتْ بأهلِها و قلعُوا بها؛ بدانید که مدینه مردمش را از خود راند و مردم آن درشهر نماند.»^[۱۰۶]
«دار الهجره» کنایه از جهان اسلام در آن روزگار «و قلعَتْ بأهلها و قَلعوُا بها» کنایه از تشتت اوضاع و از بین رفتن امنیت در اثر جوشش فتنه است.^[۱۰۷]
همچنین، در خطبهای که مردمان را به پارسایی و دوری از تباهی سفارش کرده درباره دشمنترین مردمان نزد خدا فرموده است.
«سائراً بغیرِ دلیلٍ؛ بی راهنما گام بر میدارد و راه میپیماید.»^[۱۰۸]
که در اینجا «دلیل» کنایه از پیشوایان هدایت و راهنمایان به خداست.^[۱۰۹]

3. 3. ۱٫ ۵٫ آرایه‌‌هاى بدیعى

در دانش بدیع از آرایه‌‌هاى ادبى بحث مى‌‌شود که به زیبایى متن مى‌‌افزایند. این آرایه‌‌ها گاه بر زیبایى معنا و گاه بر زیبایى لفظ میافزایند. برخى از مهم‌‌ترین آنها عبارتند از:

1. 1. ۳٫ ۱٫ ۵٫ سجع

در لغت به معنی بانگ کردن قمری و کبوتر یا نالیدن شتر است و در اصطلاح بدیع عبارت است از توافق دو فاصله از نثر بر حرف آخر. مراد از فواصل کلماتی است که در مقاطع عبارت و آخر فقرات واقع شده باشد.^[۱۱۰] ابوهلال نیز در مورد صنعت سجع گفته است که نثر تا مسجع نباشد نیکو و با حلاوت نخواهد بود و کلامی که از این امر خالی باشد از بلاغت به دور است.^[۱۱۱] قرآن کریم و کلام نبوی مشحون از سجع و دیگر صنایع ادبی است و امام علی (×) شاگرد مکتب قرآن و تربیت شدهٔ سیرهٔ نبوی است و چه چیز شایستهتر از اینکه از قرآن و پیامبر حتی در اسلوب کلام و ساخت سخن پیروی کند، پس فراوانی سجع در کلام امام امری طبیعی است که جلوهٔ قرآن و مظهر تربیت نبوی است.
امام در وصف منافقان میفرماید:

۳-۴۹٫ ژاک سالومون آدامار
ژاک سالومون آدامار(۱۹۶۳-۱۸۶۵) خلاقیت ریاضی و هوش ریاضی با خلاقیت به طور کلی و هوش کلی بی ارتباط نیست. به ندرت اتفاق می‌افتد که در دبیرستان‌ها دانش‌آموزی که در ریاضیات اول است در سایر شاخه‌های آموزش آخر باشد. چنان چه در سطحی عالی ترمسأله را ملاحظه کنیم، درصد بالایی از ریاضیدانان برجسته در سایر حوزه‌ها نیز خلاق بوده اند. (آدامار، ۱۳۶۷، ۱۷)
کلود برنار گفته است «آن‌هایی که به افکار خود بیش از حد وفادارند، برای کشف کردن مناسب نیستند- با قید این احتیاط که معنی این عبارت در ریاضیات با آن چه در علوم تجربی متداول است فرق می‌کند.» دلیل اختلاف بین معانی جمله‌ی کلود برنار در ریاضیات و علوم تجربی این است که در مورد دوم، فکری که زمانی به دست آمده اگر سرسختانه دنبال شود ممکن است منجر به ارتکاب خطا، یعنی رسیدن به نتایج نادرست گردد.

به عکس، در قلمرو ریاضی نیازی به تعمق درباره‌ی خطاها نیست. وقتی ریاضیدانان خوب مرتکب خطا می‌شوند، که مکرر هم می‌شوند، زود می‌فهمند و آن را تصحیح می‌کنند. دلیل این موضوع آن است که هنگامی که مرتکب خطایی می‌شوند، بصیرت- همان حساسیت علمی- به او هشدار می‌دهد که محاسباتش آن طور که باید باشد نیست. (همان کتاب، ۶۳-۶۲)
۳-۵۰٫ دکتر ابوالفضل رفیع پور
استادیار بخش ریاضی دانشکده ریاضی و کامپیوتر دانشگاه شهید باهنر کرمان می‌باشد.وی مقاله‌ای با عنوان چرایی و چگونگی آموزش هندسه در برنامه درسی ریاضی مدرسه‌ای در هشتمین کنفرانس آموزش ریاضی ایران- شهرکرد- تابستان ۱۳۸۵ ارائه کرده است.
بنا به اظهار شاریگین و پروتاسوف،«هندسه مجموعه‌ای از تعریف‌ها و فرمول‌ها نیست.بلکه هندسه، توانایی دید]مشاهده کردن[،تصور کردن و فکر کردن است.»به همین دلیل، آن‌ها معتقدند که هندسه، بیش از آن است که تنها، به عنوان یک شاخه از ریاضی یا یک موضوع درسی در ریاضی مدرسه‌ای مطرح شود و با این باور، دلایل زیر را برای تدریس و آموزش هندسه بر شمرده اند:
هندسه، پدیده‌ای از فرهنگ انسانی است؛
با بهره گرفتن از هندسه، می‌توان اخلاق و اصول اخلاقی را در دانش‌آموزان رشد داد؛
هندسه، ذهن دانش‌آموزان را برای تحصیلات بالاتر آماده می‌سازد؛
هندسه، حس زیبایی شناسی را در دانش‌آموزان توسعه می‌دهد؛
هندسه، تاریخ تفکر انسانی را به خوبی نشان می‌دهد.
به همین دلایل، شاریگین و پروتاسوف مدافع تدریس هندسه در مدارس قرن بیست و یکم هستند و اعتقاد دارند که توانایی‌های بالقوه‌ تربیتی و آموزشی زیادی در هندسه نهفته است که برای پرورش انسان‌ها لازم است. این همان چیزی است که شهشهانی نیز قبلا به آن اشاره کرده بود و در رابطه با تدریس هندسه در دبیرستان، سه دلیل زیر را بر شمرده بود:
الف) هندسه به طور تاریخی، علم فضا و اشکال است و تمام پدیده‌های طبیعی در فضا رخ می‌دهند. بنابراین، هندسه در واقع زمینه‌ی همه‌ی علوم طبیعی است، کل فعل و انفعالات طبیعی در فضای هندسی صورت می‌گیرد و شکل هندسی دارند. بنابراین هندسه به نوعی زبان همه‌ی علوم است.
ب) هندسه اولین علم نظری است. اولین علمی که در آن، یک سری از نتایج براساس تعقل و تفکر از نتایج دیگر گرفته شده است که سابقه اش به ریاضی باستان باز می‌گردد.
پ) هندسه یک زمینه‌ی بسیار خوب برای شناخت و تقویت تخیل و خلاقیت است. مسأله‌ی ارائه‌ اثبات در ریاضی، بیش‌تر به جای آن که روی منطق تأکید داشته باشد، بر روی اکتشاف مصرّ است. اگر به اثبات‌ها در هندسه به عنوان وسیله‌ای برای کشف نگاه کنیم، هندسه وسیله‌ای برای تقویت تخیل و خلاقیت دانش‌آموزان است.
علاوه بر این ها، بی، هندسه را علم مطالعه‌ی فضا و راه‌های نظام واری برای نگاه کردن به فضای پیرامون انسان می‌داند.او اهداف تدریس هندسه در برنامه درسی ریاضی مدرسه‌ای را توسعه‌ی شهود و درک فضایی، توسعه‌ی توانایی تفکر منطقی و پیش نیازی برای سایر بخش‌های ریاضی معرفی می‌کند.ریحانی نیز تأکید کرده است که «هندسه، برای فهم و تعبیر پدیده‌های گوناگون، توسعه پیدا کرده است و بدین جهت، لازم است که تفکر هندسی مورد نیاز برای فهم این پدیده‌ها و چگونگی توسعه‌ی آن‌ها، بررسی شود».(رفیع پور، ۱۳۸۶، ۲۸-۲۷)
۳-۵۱٫ لین آرتور استین
وی مقاله‌ای را تحت عنوان آموزش ریاضی برای دنیای فردا در سپتامبر ۱۹۸۹ در مجله‌ی معروف آمریکایی Educational- Leader Ship به چاپ رسانده است.
در قسمت اعظم تاریخ آموزش و پرورش، از آکادمی افلاطون تا علوم چهارگانه رومی‌ها لازم بوده است که دانش‌آموزان برای درست اندیشیدن ریاضی بیاموزند. ریاضیات به ویژه هندسه اقلیدسی به عنوان تجسم استدلال محض، یک وسیله‌ی مطلوب و ایده ال برای ورزش‌های قوی فکری بوده است.
ریاضی بالاتر از هر چیز، یک ورزش فکری است که به روشن ساختن موقعیت‌های پیچیده و مبهم کمک می‌کند، دانش‌آموزان باید بیاموزند که شواهد و مدارک را جمع آوری نمایند حدس بزنند،مدل‌ها را فرموله کنند، مثال‌های نقض کشف نمایند و دلایل منطقی را ارائه دهند در نتیجه‌ی انجام چنین کارهایی در آنها قوه‌ی انتقاد صحیح و بینش عمیق رشد پیدا خواهد نمود و از این طریق است که چشم انداز‌های ریاضی توسط جامعه ارزیابی می‌شود.
توانایی افراد در برخورد با نیاز‌های ریاضی روزمره‌ی زندگی- به عنوان کارمند، والدین و شهروند- بستگی به نگرش‌ها و دید‌ها در قبال ریاضیاتی که در مدارس تجربه و یاد گرفته می‌شود، دارد. یکی از پارادکس‌های عصر ما عینک والدین است که آن‌ها اهمیت ریاضی را با آن می‌بینند ولی خود هنوز از ضعف ریاضی می‌بالند ریاضی قابل آموختن و به کارگیری نمی‌تواند باشد مگر آنکه بر اعتماد بنفس حاصل از موفقیت‌ها بنا شده باشد(استین، ۱۳۶۸، ۵)
۳-۵۲٫ دکتر سعید علیخانی
ایشان متولد شمیران تهران و عضو هیأت علمی دانشکده ریاضی دانشگاه یزد می‌باشد و مقاله‌ی لذت ریاضیات را در بهار ۱۳۸۵ در نشریه‌ی کارافن به چاپ رسانده است.
ریاضیات معبدی است از معابد با شکوه شهر باستانی علم، شهری که خشت خشت هر عمارت آن، در طی قرن‌ها و با رنج و صبر و در پی فهم اسرار هستی و در سایه‌ی کمال جویی بشر، بنا شده است. شهری که ساکنان آن به خاک ساییدن پیشانی بر محراب این معبد را فخری از هنرمندی دانش و فضل خود می‌دانند. تاریخ علم گواه است که ریاضیات همواره تکیه گاهی بوده است اقتدارآمیز و شایسته در سعی و سلوک رهروان شیفته‌ی علم، و منجی اطمینان بخشی بوده است در نهایت اثبات و ادعای تلاش گران همه‌‌ی شاخه‌های علوم. ریاضیات بنایی است استوار و پایدار، ریاضیات ابزار و لوازم نکته بینی‌های شگرف عرصه‌های کشف و خلاقیت در علم و فناوری را فراهم می‌کند، و روشی است کارآمد در حل و درک بسیاری از پیچیدگی ها؛ و سازوبرگی است غنی و آرام بخش، در سفر طویل انسان به سوی کشف و تفسیر حقایق و رازهای لایتناهی گیتی. ریاضیات تصویری است شگرف و بدیع از یکی از ذاتی‌ترین ‌و اصلی‌ترین ‌چون و چراهای روابط اجزاء موجود در عالم موجود و عالم ممکن.
بی گمان ریاضیات مهم است و حتی اهمیت آن رو به فزونی است. دلیل اولیه‌ی ما در پرداختن به ریاضیات این است که ما را متحیر می‌سازد. ریاضیات هم حس کنجکاوی عقلانی و هم حس ظرافت و ادراک را تحریک می‌کند. پرسش‌های عمیق معنی داری را مطرح می‌کند که پاسخ‌های آن (اگر به قدر کافی خوش اقبال باشیم که جوابی پیدا کنیم) موجب پاداش زودرس و روحانی ای می‌گردد که راهی را به سوی موج جدیدی از کنجکاوی‌ها و پرسش‌ها می‌گشاید. همه‌ی این‌ها جزء اهمیت باطنی ریاضیات است.
اهمیتی که سیاست مداران امروزی، اقتصاددانان، آموزگاران و پدر و مادرها به ریاضیات می‌دهند از نوع باطنی نیست، بلکه اشاره به نقشی دارد که ریاضیات در تأمین و بهبود جامعه بازی می‌کند. ولی این به قدری واضح است که بیشتر مردم به نقش چند جانبه‌ی ریاضیات در یک جامعه‌ی متمدن پی برده اند. اهمیت ریاضیات از دیدگاه فرعی و عادی اجتماع بی گمان پاسخ گوی این سؤال نمی‌تواند باشد که چرا عده‌ای از ریاضیدانان و ریاضی خوانان گاهی، اوقات خوب خود را به آن می‌پردازند؟ برای اینکه این مسئله روشن شود باید به طور عمقی در طبیعت ریاضیات نفوذ کنیم.
ریاضیات یک طرز تفکر نظام مند (سیتماتیک است) که توسط زبان و نمادهای سازگار و زیبایی پشتیبانی می‌شود. ریاضیات با شناسایی، کشف، ایجاد الگوها و نیز با ایجاد روابط دقیق و زیرکانه میان اجزایی که در ظاهر کاملا مجزا به نظر می‌رسند، مشخص می‌شود. برخلاف آموزش سنتی در مدارس، ریاضیات مجموعه‌ی حقایق نیست، و فهم ریاضی را نباید توسط آزمون‌های هوش و حافظه اندازه گیری کرد. بنابراین برای دانش پژوه آن چه مهم است، این است که یاد بگیرد ریاضی وار فکر کند و بداند که هر بخش عمده ریاضیات می‌تواند دستگاهی باشد که درک لازم را می‌رساند و توانایی تفکر را باز می‌کند. برعکس هیچ بخشی از ریاضیات، اگرچه به نظر مناسب باشد، اگر تنها به صورت مجموعه‌ای از مهارت‌های منفرد با تمرین‌های ناآگاهانه حافظه آموزش داده می‌شود، نمی‌تواند دانش پژوه را چنان آماده سازد که ریاضیات را هوشمندانه و مؤثر به کار گیرد. ریاضیات را نباید تنها آموخت، بلکه باید به آن پرداخت. چرا باید به آن بپردازیم؟
مالوری می‌گوید: «من می‌خواهم از اورست بالا بروم، چرا که آن جاست.» به همین دلیل ریاضی‌دان‌ها می‌خواهند به ریاضیات بپردازند. ریاضیات اساساً وجود دارد، چرا که آزمایش‌های ما از دنیای خارجی، ما را به راهی می‌کشاند که مسائلی را جواب دهیم که طرح و پاسخ آن‌ها فقط در دامن ریاضیات امکان پذیر است.
«طبیعت با ما به زبان ریاضی سخن می‌گوید.» این گفته‌ای است از فیزیکدان ریچارد فیمن در بیان این سخن قصار پربار، فیمن در حقیقت و شاید ناخواسته افکار گالیله را بازتاب می‌دهد. گالیله در کتاب
«The Issayer» اشاره می‌کند که «کتاب کهکشان را به زبان ریاضیات نوشته‌اند و بدون کمک ریاضیات غیر ممکن است که انسان کلمه‌ای از آن را درک کند.» (علیخانی، ۱۳۸۵،۷۳-۷۲)
۳-۵۳٫ دکتر بیژن ظهوری زنگنه
وی از اساتید دانشکده ریاضی دانشگاه صنعتی شریف بوده و مقاله‌ای با عنوان ریاضیات: کلید راه توسعه در سال ۱۳۷۹ در مجله‌ی رشد آموزش ریاضی به چاپ رسانده است.
اگر جامعه‌ای اولویت اول خود را بر پرورش انسان‌های توانا، خلاق، تحیلگر، نقاد، متفکر و نوآور قرار دهد، حتما قادر خواهد بود که در فاصله‌ای کوتاه، انواع عقب ماندگی‌ها در زمینه‌های مختلف را رفع نماید. برای پرورش چنین انسان‌های توسعه یافته ای، تعلیم و تربیت مبتنی بر توانایی استدلال، آزادی انتخاب و استقلال تصمیم‌گیری و پذیرش مسؤولیت ضروری است. ریاضیات برای چنین آموزشی نقش کلیدی و محوری دارد و از طریق آن، به تربیت چنین انسان‌هایی می‌توان امیدوار بود.
مبارزه با بی سوادی، دادن حداقل سواد ریاضی متناسب با نیاز انسان‌ها و مشاغل مختلف به تمام شهروندان است، تاریخ معاصر نشان داده است که فارغ التحصیلان کارشناسی ریاضی در دوره‌های تحصیلات تکمیلی مهندسی، علوم انسانی و مدیریت موفق بوده اند، زیرا انسان‌هایی با ذهن سیستم ساز، بهتر می‌توانند مباحث کیفی علوم انسانی را بفهمند و تجزیه و تحلیل کنند.
برای توسعه‌ی انسانی و تربیت شهروند‌های خلاق و نقاد و تحلیل گر، برنامه‌ی ریاضی مدرسه‌ای طوری باید طراحی شود تا تمام دانش‌آموزان یاد بگیرند برای ریاضی ارزش قایل شوند یعنی به کارآیی و اهمیت ریاضی در جریان زندگی و در پرورش ذهن و اندیشه واقف گردند، تمام دانش‌آموزان بتوانند ارتباطات ریاضی‌وار برقرار کرده و ریاضی‌وار استدلال کنند و نسبت به ریاضی قدر دانی داشته باشند.
بایستی به مدل سازی ریاضی اهمیت داده شود و مفاهیم ریاضی بر اساس مدل‌های ریاضی ساخته شوند، تا دانش‌آموزان بتوانند ارتباط بین ریاضی و دیگر علوم برقرار کنند و همین طور، برای از بین بردن دیوارهای ساختگی بین معقولات ریاضی، بایستی برنامه درسی ریاضی طوری باشد که این ارتباط به طور طبیعی برقرار شود تا دانش‌آموزان بتوانند ریاضی را یک کل واحد ببینند. همچنین، لازم است برنامه درسی ریاضی طوری تنظیم شود که مرز بین ریاضی محض و کاربردی برداشته شود.با رعایت چنین ویژگی‌هایی در برنامه‌های درسی ریاضی مدرسه‌ای و دانشگاهی، می‌توان امیدوار بود که ریاضی بتواند نقش کلیدی خود را در جهت توسعه‌ی انسانی و تکنولوژیکی در جامعه‌ی در حال توسعه‌ی ما به خوبی ایفا نماید. (ظهوری زنگنه، ۱۳۷۹، ۳۷-۳۵)
۳-۵۴٫ دکتر غلامرضا دانش ناروئی
وی از اساتید دانشگاه تربیت مدرس و از اعضاء هیئت موسس انجمن ریاضی ایران در سال ۱۳۵۰ می‌باشد و مقاله‌ای با عنوان نقش ریاضیات در زندگی بشر و شناخت طبیعت در سال ۱۳۶۹ در مجله‌ی رشد آموزش ریاضی به چاپ رسانده است.
به طور کلی امروزه ریاضیات باید از جنبه‌های زیر مورد توجه قرار گیرد:
یک ابزار: یعنی از دید کاربردی که ارزش و ضرورت آن روز به روز در جوامع کنونی بیشتر احساس می‌شود.
یک زبان: یعنی وسیله‌ای برای نمایش دانش، توصیف، تجزیه و تحلیل و انتقال آن که ضرورت آن به مناسبت گنگ و نارسا بودن زبان‌های معمولی غیر قابل انکار است.
یک زمینه‌ی تربیتی: به منظور پرورش و نظم فکری و بالا بردن قدرت اندیشه و استدلال منطقی و نیز رشد قوه‌ی خلاقیت ذهن. شاید این جنبه مهم‌ترین ‌هدف از تدریس ریاضی در مدارس باشد.
یک موضوع: برای اینکه علاقه می‌آفریند و لذت می‌بخشد، ریاضیات ارزش مطالعه‌ی فی نفسه و مستقل از کاربرد دارد. این جنبه، آزادی اندیشه را از قید زمان و مکان طلب می‌کند.
نظرات برخی از دانشمندان بزرگ: